We houden er in Nederland van om onszelf neer te zetten als gidsland: netjes, vooruitstrevend en goed georganiseerd. Maar zodra er een paar dagen sneeuw en vorst over het land trekken, zie je hoe kwetsbaar het systeem is. Het strooizoutverhaal van deze winter legt dat pijnlijk bloot: gemeenten die door hun voorraad heen raken, leveranciers die het niet bijbenen en prijzen die op de vrije markt ineens door het dak gaan.
Lege voorraden, grote woorden
Steeds meer gemeenten melden dat de bunkers bijna leeg zijn. Van Heiloo en Oisterwijk tot Sint-Michielsgestel, Westerkwartier, Leiderdorp, Barneveld en Bergen: de lijst groeit met de dag. Magazijnen lopen leeg, bestelde ladingen laten op zich wachten en teams van de buitendienst moeten puzzelen met de laatste pallets om de belangrijkste routes nog begaanbaar te houden.
Bij een grote handelaar in Bunschoten klonk het deze week nuchter maar veelzeggend: er verdwijnt meer zout dan erbij komt. Een schip met zo’n 4.000 ton was al verkocht voordat het aanmeerde. En de volgende lading van 20.000 ton? Die was ook al geclaimd. Een andere leverancier liet weten nog zo’n 46.000 ton in het systeem te hebben, maar die voorraad was volledig toegewezen aan bestaande afspraken. Vrije voorraad is er nauwelijks, en als die er al is, dan is het voor een hoge prijs.
Aanvoer onder druk
De druk op de keten is goed te verklaren. Het heeft meerdere dagen gevroren, op veel plaatsen gesneeuwd en er is preventief en correctief gestrooid om snelwegen, provinciale wegen en gemeentelijke routes veilig te houden. Dat is precies hoe het hoort. Maar als er dan geen strategische buffer is, of als bestellingen te laat zijn geplaatst, dan komt alles tegelijk samen: een piek in de vraag, beperkte loscapaciteit in havens en een logistiek die op volle toeren draait.
Ondertussen raken de contracten die in de zomermaanden zijn afgesloten op. Gemeenten die slim hebben ingekocht en voldoende veiligheidsmarge namen, kunnen door. Partijen die dat niet deden, moeten uitwijken naar de vrije markt. En daar betaalt de laatste koper nu eenmaal het meest. Leveranciers bevestigen dat beeld: sommige overheden hadden het prima geregeld, anderen zijn te laat en grijpen mis.
Afhankelijk van verre bronnen
Wat het extra kwetsbaar maakt: Nederland wint nauwelijks eigen strooizout. We leunen op import uit landen als Chili, Egypte, Saoedi-Arabië en Turkije, en dichter bij huis uit Duitsland en rond de Middellandse Zee. Dat zijn lange lijnen, met tijdrovend transport en beperkte flexibiliteit als de vraag ineens explodeert. Een paar dagen winterweer hier betekent dus direct een internationale puzzel met schepen, spoor en wegtransport.
Dat is op zichzelf geen ramp, zolang de basis op orde is: heldere afspraken, voldoende buffer, en een noodscenario voor langere vorstperiodes. Maar juist daar wringt het deze winter. Bunkers die halfvol de december ingingen, blijken in januari leeg. En wie dan nog moet bijbestellen, staat achteraan.
Waarom gaat het mis?
Dit is niet simpelweg pech. Natuurlijk, het weer laat zich niet sturen. Maar de uitkomst was te voorspellen: als je structureel stuurt op just-in-time en krappe voorraden, dan loop je bij de eerste serieuze winterprik tegen grenzen aan. Het is een managementkeuze. Inkoop, logistiek en operationele planning horen hier samen te werken, met ruimte voor onzekerheid en piekbelasting.
Het schuurt omdat Nederland op heel veel terreinen wél planmatig te werk gaat. We investeren miljarden in grote transities en ingewikkelde systemen. Dan is het des te opvallender dat een basisvoorziening als de winterdienst soms afhankelijk is van geluk, goed weer en een beetje meewind. Strooizout is geen bijzaken. Zonder zout geen veilige wegen, en zonder veilige wegen stokt van alles: van openbaar vervoer en hulpdiensten tot bevoorrading en woon-werkverkeer.
Wat merken we op straat?
De directe gevolgen zijn zichtbaar: gladde fietspaden, drukke spoeddiensten door valpartijen, files door glijpartijen en vertragingen in het openbaar vervoer. Gemeenten moeten keuzes maken: eerst hoofdwegen, dan busroutes, dan pas woonwijken en fietspaden. Dat is logisch, maar het betekent wel dat een deel van het verkeer tijdelijk onveiliger is. En als de dooi aanhoudt, rustig. Keert de vorst terug, dan begint het circus opnieuw – zonder buffer is het dweilen met de kraan open.
Voor ondernemers en logistiek betekent dit hogere kosten en meer onzekerheid. Chauffeurs moeten extra voorzichtig rijden, levertijden schuiven op en ritten worden soms uitgesteld. En voor zorg en onderwijs is het simpel: als personeel en bezoekers de locatie niet veilig kunnen bereiken, valt er kwaliteit weg. Zo brengt een kilovoorraad in een zoutbunker ineens een hele keten in beweging.
Wat moet er nu gebeuren?
Er is geen wonderoplossing, maar wel een reeks praktische stappen die samen het verschil maken:
- Zorg voor structurele buffers. Bepaal per gemeente en provincie een minimale voorraad die een aaneengesloten periode van vorst kan overbruggen, en vul die tijdig aan.
- Verbeter vraagvoorspelling. Combineer weerdata, weggebruik en historische strooigegevens, zodat je beter anticipeert op piekweken.
- Sluit robuuste contracten. Leg naast volume en prijs ook leverzekerheid vast voor piekmomenten, met heldere afspraken over prioriteit en aanvoer.
- Werk regionaal samen. Deel voorraden in noodgevallen, maak afspraken over onderlinge bijstand en stem strooiroutes af om verspilling te voorkomen.
- Diversifieer de aanvoer. Spreid leveranciers en herkomstlanden, en benut verschillende modaliteiten (schip, spoor, weg) om de keten wendbaarder te maken.
- Investeer in opslag en loscapaciteit. Extra bunkervolume en slimme logistiek in havens en depots verkorten de tijd tussen schip en strooiwagen.
- Kijk naar alternatieven. Denk aan pekeloplossingen, regeneratie van restzouten en innovatie in gladheidsbestrijding, zonder de effectiviteit van strooizout te verliezen.
Een bredere les
Het strooizouttekort is meer dan een incident. Het is een test voor onze basale weerbaarheid. Een land dat z’n wegen veilig wil houden, kan niet alleen vertrouwen op efficiency en gunstige omstandigheden. Er hoort redundantie in het systeem te zitten: een beetje extra capaciteit, een voorraad die je zelden nodig hebt, en afspraken die pas zinvol blijken als het mis dreigt te gaan.
Daarmee is dit vooral een oproep tot nuchter bestuur. Minder symboliek, meer basis. Niet wachten tot het misgaat, maar vooruit plannen en eerlijk afwegen wat cruciaal is voor het dagelijks leven. Veilig de weg op kunnen in de winter hoort daar zonder meer bij.
Tot slot
Deze winter laat zien hoe snel het mis kan lopen als buffers ontbreken en iedereen tegelijk naar dezelfde leverancier belt. Dat is geen reden voor paniek, wel een signaal om te schakelen. Bouw voorraden op, leg stevige contracten vast en organiseer regionale samenwerking. Nu aan de voorkant investeren, voorkomt straks dure noodgrepen. Want één ding is zeker: de volgende koudegolf komt. De vraag is alleen of we er dan wel klaar voor zijn.
