Het kabinet krijgt het advies om de salarissen van politieke bestuurders de komende drie jaar fors te verhogen. Ministers zouden er 15 procent bij krijgen, Kamerleden 12 procent en in grote gemeenten zouden wethouders en raadsleden tot 18 procent omhoog gaan. Voor raadsleden in kleinere gemeenten ligt het advies op 10 procent, omdat zij eerder al extra zijn gecompenseerd voor de vele taken die naar gemeenten zijn verplaatst. Het voorstel komt van het Adviescollege Rechtspositie Politieke Ambtsdragers (Arpa), onder leiding van Alexander Rinnooy Kan (D66), en ligt politiek gevoelig.
Waarom dit voorstel op tafel ligt
Volgens Arpa is het werk van politici de afgelopen jaren zwaarder en complexer geworden. Bestuurders en volksvertegenwoordigers zijn zichtbaarder dan ooit en krijgen vaker te maken met intimidatie en bedreigingen. Tegelijk liggen verwachtingen vanuit samenleving en media hoger. Dossiers op het gebied van bijvoorbeeld zorg, migratie, energie en veiligheid vragen meer tijd, kennis en afwegingen. Dat alles maakt het ambt intensiever en verantwoordelijker dan voorheen, stelt het college.
Arpa vindt dat de beloning daarbij is achtergebleven. Het argument: als je wilt dat capabele mensen kiezen voor een functie met zulke verantwoordelijkheid en publieke druk, moet de vergoeding in balans zijn met de zwaarte van het werk en met vergelijkbare functies in de overheid.
De scheve verhoudingen met ambtenarensalarissen
Een belangrijk punt in het advies is de vergelijking met topambtenaren. De hoogste ambtenaar op een ministerie, de secretaris-generaal, verdient nu maandelijks zo’n 1000 euro bruto meer dan een minister (17.332 euro versus 16.220 euro). Dat vindt de commissie onwenselijk. In hun ogen hoort de politiek eindverantwoordelijke, de minister, in principe het hoogste salaris op een departement te krijgen. Het gaat daarbij niet alleen om status, maar ook om duidelijke verhoudingen binnen de organisatie.
Wie het advies uitbrengt en hoe de verhoging wordt opgebouwd
Het advies komt van Arpa, het onafhankelijke college dat de rechtspositie van politieke ambtsdragers evalueert en verbetervoorstellen doet. Het gaat om een meerjarige aanpak: de verhogingen worden gespreid over drie jaar ingevoerd, zodat de impact op de overheidsfinanciën kan worden opgevangen en de overgang geleidelijk verloopt. De percentages verschillen per bestuurslaag, omdat de uitgangspositie en eerdere aanpassingen niet overal hetzelfde zijn.
Wat dit concreet betekent in euro’s
Om de verhoudingen te duiden: alle ministers, inclusief de minister-president, ontvangen momenteel ongeveer 205.000 euro bruto per jaar, inclusief 8 procent vakantiegeld en 8,3 procent eindejaarsuitkering. Een verhoging van 15 procent zou dat totaal ruwweg richting 235.000 euro bruto per jaar brengen. Ter vergelijking: de fractievoorzitter van een grote partij in de Tweede Kamer verdient doorgaans minder dan een minister; zo lag het brutojaarsalaris van Rob Jetten als fractievoorzitter rond 141.000 euro. Voor Kamerleden adviseert Arpa nu een stijging van 12 procent. Voor wethouders en raadsleden in grote steden is de voorgestelde plus het hoogst, tot 18 procent. In kleinere gemeenten blijft de toename met 10 procent beperkter, omdat daar eerder al stappen zijn gezet als compensatie voor de toegenomen gemeentelijke taken.
Meer dan alleen salaris: verbeteringen in arbeidsvoorwaarden
Arpa kijkt nadrukkelijk verder dan het loonstrookje. Politieke ambtsdragers hebben nu geen ontslagbescherming. Wie vertrekt of niet terugkeert, staat regelmatig van de ene op de andere dag op straat. Het college wil daarom heldere afspraken over terugkeerrechten, zodat politici na hun ambt weer makkelijker werk kunnen oppakken, bijvoorbeeld bij hun vorige werkgever of in de (semi)publieke sector.
Daarnaast beveelt Arpa een keuzebudget aan. Met zo’n potje kunnen politici zelf kiezen voor extra vrije dagen, opleidingsbudget of bijvoorbeeld de aanschaf van een fiets. Ook pleit het college voor soepelere regels rond dienstauto’s en een betere kinderopvangregeling. Denk aan het (mede)organiseren of faciliteren van opvang via de overheid, zodat onregelmatige werktijden en avondvergaderingen beter te combineren zijn met gezinsleven.
Waarom dit politiek zo gevoelig ligt
De timing van het voorstel is lastig. Het kabinet wil de loonstijgingen voor ambtenaren een jaar bevriezen en tegelijk besparen op zorg en sociale zekerheid om de overheidsfinanciën op orde te krijgen. Tegen die achtergrond voelt een salarisverhoging voor politici voor veel mensen ongemakkelijk. Binnen de politiek zelf klinkt ook kritiek. Demissionair staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman (BBB) vindt dat bestuurders al ruim genoeg verdienen. In zijn ogen moeten beschikbare middelen vooral naar veiligheid en andere prioriteiten, zeker nu er breed wordt bezuinigd in de ambtenarij.
Critici vrezen bovendien dat hogere politieke lonen slecht vallen bij burgers die de broekriem moeten aanhalen. Het risico op verlies aan vertrouwen ligt op de loer als het beeld ontstaat dat politici vooral voor zichzelf zorgen. Die gevoeligheid is een bekend patroon in discussies over beloning in het openbaar bestuur.
Argumenten vóór een verhoging
Aan de andere kant wijzen voorstanders op de realiteit van het ambt. Ze benadrukken de lange dagen, het voortdurende publieke toezicht en de toenemende online en fysieke dreiging. Volgens deze groep is het eerlijker en ook verstandiger om een beloningsniveau te hanteren dat past bij de verantwoordelijkheid, zodat talentvolle kandidaten niet afhaken. Ook wordt erop gewezen dat de arbeidsmarkt voor ex-politici niet altijd rooskleurig is: na een publieke functie is een overstap naar ander werk soms lastiger dan gedacht, juist door de zichtbaarheid en de politieke kleur die iemand met zich meedraagt.
Wat betekent dit voor de kwaliteit van het bestuur?
De onderliggende vraag is of een concurrerend salaris bijdraagt aan beter bestuur. Arpa denkt van wel: hogere beloning en betere voorwaarden moeten helpen om geschikte mensen aan te trekken en te behouden, misstanden te voorkomen en integriteit te borgen. Een duidelijke en eerlijke beloningsstructuur kan bovendien het moreel en de stabiliteit binnen ministeries en gemeenten versterken. Tegenstanders zetten daar vraagtekens bij en willen eerst zien dat de overheid efficiënter werkt, regels vereenvoudigt en bureaucratie terugdringt, voordat de beloning omhooggaat.
Hoe gaat het nu verder?
Het advies ligt bij het kabinet, dat bepaalt of en in welke vorm het wordt overgenomen. Als er groen licht komt, ligt een gefaseerde invoering over drie jaar voor de hand. Vervolgens moeten details worden uitgewerkt: hoe wordt het keuzebudget precies vormgegeven? Welke criteria gelden voor het terugkeerrecht? En wat betekenen soepelere regels rond dienstauto’s concreet voor verschillende bestuurslagen?
Ook in het parlement en bij gemeenten zal het debat intens zijn. Verwacht amendementen, varianten of uitruilen met andere begrotingsposten. Daarbij zal steeds de vergelijking met de bredere publieke sector terugkomen: wat betekent dit voorstel voor leraren, verpleegkundigen, agenten en ambtenaren, zeker als daar loonmatiging geldt?
Samenvatting en vooruitblik
Arpa wil dat politieke ambtsdragers in drie jaar tijd een stevige salarisstap maken: ministers +15 procent, Kamerleden +12 procent, wethouders en raadsleden in grote gemeenten tot +18 procent, en raadsleden in kleine gemeenten +10 procent. De commissie onderbouwt dit met zwaardere banen, hogere risico’s en scheve verhoudingen met topambtenaren. Naast loon adviseert Arpa betere arbeidsvoorwaarden, met onder meer een keuzebudget, soepeler dienstautoregels, sterkere kinderopvang en duidelijke terugkeerrechten.
Het voorstel is omstreden, omdat het kabinet juist wil matigen in de collectieve sector en stevig moet bezuinigen. Voorstanders zien de verhoging als noodzaak om goed bestuur te waarborgen; tegenstanders vinden het signaal ongepast en financieel moeilijk te verantwoorden. Het laatste woord is nu aan het kabinet en, daarna, aan de politiek als geheel. De uitkomst zal veel zeggen over hoe Nederland de beloning van publieke verantwoordelijkheid in deze tijd wil waarderen.
