Tijdens het debat over de regeringsverklaring nam FVD-fractievoorzitter Lidewij de Vos fel stelling tegen het nieuwe kabinet onder leiding van Rob Jetten. Volgens haar is er geen sprake van een frisse koers, maar van een voortzetting van beleid dat Nederland al decennialang de dezelfde kant op stuurt. In haar betoog trok zij een historische lijn en legde ze uit waarom zij structurele veranderingen onwaarschijnlijk acht. De kern van haar boodschap: de politieke gezichten wisselen, maar het beleid blijft in grote lijnen gelijk.
Historisch Perspectief
De Vos schetste een overzicht van kabinetten vanaf eind jaren zeventig. Steeds opnieuw, zo stelde ze, keren dezelfde partijen terug aan de macht in wisselende combinaties: VVD, CDA, PvdA en D66. Daarmee, zegt zij, bepaalt een vaste groep al minstens een halve eeuw de grote lijnen van het beleid. Wie denkt dat dit kabinet plots de bakens gaat verzetten, noemt ze naïef. De partijen en de stijl kunnen verschillen, maar het onderliggende thema verandert volgens haar niet.
Die continuïteit koppelde De Vos aan wat Forum voor Democratie het partijkartel noemt: een cluster van gevestigde partijen dat over de hoofdthema’s grotendeels hetzelfde denkt. Zij noemde als voorbeelden migratie, klimaat- en stikstofbeleid, overdracht van macht aan de Europese Unie, ontwikkelingssamenwerking, betrokkenheid bij buitenlandse conflicten en hogere belastingen. Volgens haar was er over deze onderwerpen de afgelopen decennia opvallend veel eensgezindheid tussen opeenvolgende kabinetten.
Migratie En De Rekening
Een belangrijk deel van haar kritiek richtte zich op migratie. De Vos sprak over de gevolgen van grootschalige instroom en noemde zowel materiële als immateriële kosten. Ze schatte de directe materiële kosten in het afgelopen decennium op gemiddeld 27 miljard euro per jaar. Nog zwaarder weegt voor haar de immateriële kant: ze stelt dat veel Nederlanders hun land in de afgelopen 50 jaar minder als hun thuis herkennen. Volgens haar is dat gevoel van verlies de laatste jaren alleen maar sterker geworden.
In dezelfde lijn wees ze op druk op publieke voorzieningen en de woningmarkt. Gemeenten, scholen en zorginstellingen staan onder spanning, aldus De Vos, terwijl de ruimte op de woningmarkt steeds krapper wordt. Daarmee verbindt ze het migratiedossier aan de bredere vraag hoe Nederland groei, leefbaarheid en betaalbaarheid in balans houdt.
Klimaatbeleid, Landbouw En Woningmarkt
Ook het klimaatbeleid kreeg scherpe kritiek. Volgens De Vos hebben opeenvolgende kabinetten honderden miljarden uitgetrokken voor klimaat- en energiemaatregelen, met effecten die volgens haar schadelijk zijn voor het vestigingsklimaat en het landschap. Ze zette daar de positie van boeren en vissers naast, die zich volgens haar klemgezet voelen door regels en doelen die hun bedrijfsvoering onder druk zetten.
De woningmarkt noemde zij als illustratie van brede verarming van doorsnee huishoudens. Waar een huis in 1990 nog rond vier keer een modaal inkomen kostte, is dat volgens haar 35 jaar later opgelopen tot minstens tien keer modaal. Daarmee, zo betoogde ze, is voor jonge mensen een eigen huis en het starten van een gezin verder uit zicht geraakt.
Koers Van Het Nieuwe Kabinet
Waar sommige partijen hopen op een bijstelling van beleid, ziet De Vos dat niet gebeuren. Volgens haar zet het kabinet-Jetten de bestaande lijn niet alleen voort, maar wordt die op onderdelen zelfs versneld. Zij verwees naar passages in het regeerakkoord waaruit volgens haar blijkt dat de instroom van asielzoekers en migranten doorzet en dat Nederland vast blijft houden aan internationale asielverdragen. Ook blijft de Spreidingswet, die gemeenten verplicht opvang te verdelen, volgens haar overeind.
Op het fiscale vlak wees De Vos op de zogenoemde vrijheidsbijdrage. Zij omschreef die als een oorlogsbelasting die dit jaar 3 miljard euro moet opleveren en vanaf 2027 oploopt naar 5 miljard euro. Daarnaast noemde zij hogere lasten voor huishoudens: het eigen risico in de zorg stijgt naar 460 euro en richting 520 euro in 2030. Ook gaan de tarieven in de eerste twee belastingschijven volgens haar met bijna één procentpunt omhoog. Al met al, zo is haar conclusie, wacht huishoudens een zwaardere rekening.
Onderliggende Ideologie
Volgens De Vos ligt onder dit alles een ideologische laag. Zij spreekt van oikofobie, een neiging om het eigen land te kleineren en het belang van anderen boven dat van Nederlanders te plaatsen. In haar lezing staat niet het perspectief van Nederlandse jongeren centraal – een betaalbare woning, ruimte om een gezin te stichten – maar de opvang en huisvesting van grote aantallen nieuwkomers. Daarmee, stelt ze, raakt de politiek los van de zorgen van veel Nederlanders.
Machtsoverdracht Aan Brussel
Een terugkerend thema in haar betoog is de verhouding tot de Europese Unie. De Vos waarschuwde dat steeds meer bevoegdheden verschuiven van Den Haag naar Brussel. Ze vreest dat volksvertegenwoordigers zo aan invloed inleveren, terwijl anonieme ambtenaren en instellingen aan macht winnen. Volgens haar holt dat de democratische controle uit en verkleint het de ruimte om in Nederland eigen keuzes te maken.
Reacties En Context
De inzet van De Vos past in de bredere lijn van Forum voor Democratie, dat al jaren pleit voor veel strengere migratie, een andere koers op klimaat- en stikstofbeleid, meer nationale zeggenschap en lagere lasten. In het debat zette zij deze punten krachtiger aan, met nadruk op de betaalbaarheid voor huishoudens en de druk op de woningmarkt.
Regeringspartijen hebben in eerdere debatten juist benadrukt dat afspraken over asiel volgen uit internationale verdragen en Europese wetgeving waar Nederland aan gebonden is. Ook wijzen zij op de noodzaak om de opvang eerlijk over gemeenten te verdelen om overbelasting te voorkomen. Bij klimaat en energie gaat het kabinet uit van eerder vastgestelde doelen, waarbij het wil sturen op betaalbaarheid en uitvoerbaarheid. Over de vrijheidsbijdrage is in de politieke uitleg naar voren gebracht dat deze samenhangt met grote uitgaven aan veiligheid en internationale verplichtingen. De precieze uitwerking van lasten en maatregelen volgt traditiegetrouw in begrotingen en wetsvoorstellen, waarover de Kamer nog besluit.
In de kern draait het debat daarmee om de vraag of Nederland op cruciale onderwerpen nog zelfstandig kan en wil bijsturen, en welke prioriteiten voorrang krijgen. Voorstanders van de huidige lijn benadrukken stabiliteit, internationale afspraken en langetermijndoelen. Critici als De Vos vragen juist om een harde koerswijziging: strenger op migratie, minder regels voor boeren en bedrijven, en verlichting van de lasten voor huishoudens.
Vooruitblik
Het debat over de regeringsverklaring is daarmee nog niet klaar. In de komende weken werkt het kabinet plannen uit in concrete voorstellen en begrotingen. Dan wordt duidelijk welke onderdelen politieke steun krijgen en welke maatregelen worden aangepast. De bijdrage van Lidewij de Vos markeert alvast de inzet van FVD: een frontale kritiek op de continuïteit van beleid en een oproep om de prioriteiten te verleggen naar betaalbaarheid, nationale zeggenschap en beheersing van migratie.
Of die oproep weerklank vindt, hangt af van de bereidheid in de Kamer om mee te bewegen. Voorlopig tekent zich een scherpe scheidslijn af: tussen partijen die vasthouden aan gemaakte afspraken en partijen die de bakens ingrijpend willen verzetten. De komende debatten laten zien waar een meerderheid uiteindelijk voor kiest.
