FIFA overweegt een ingreep in de manier waarop strafschoppenseries worden georganiseerd en wil die, als het lukt, nog voor het begin van de knock-outfase van het huidige WK invoeren. Het doel: de loting rondom penalty’s eerlijker maken en het toeval minder bepalend laten zijn. Meerdere media berichten daarover, onder wie The Times-journalist Martyn Ziegler. De internationale spelregelcommissie IFAB kijkt mee, omdat het om een wijziging in de procedure gaat die onder hun verantwoordelijkheid valt.
Waarom er iets moet veranderen
Wie weleens een strafschoppenserie van dichtbij heeft gevolgd, weet dat de scheidsrechter nu twee keer tosst: eerst om te bepalen bij welk doel wordt geschoten en vervolgens voor de volgorde van nemen. Dat betekent dat één team in theorie twee keer voordeel kan hebben: schieten aan de voorkeurskant én als eerste beginnen. Die dubbele meevaller is al jaren onderwerp van discussie, omdat onderzoeken en ervaringen uit de praktijk erop wijzen dat dit de kans op winst vergroot.
Die discussie laaide onlangs opnieuw op na de Champions League-finale. Daar won Achraf Hakimi beide tossmomenten, waardoor Paris Saint-Germain zowel de gunstige zijde als de eerste beurt kreeg. Volgens veel kenners was dat een serieus pluspunt. PSG trok uiteindelijk ook aan het langste eind tegen Arsenal, wat de roep om helderdere en eerlijkere regels nog wat luider maakte.
Het voorstel op tafel
FIFA en IFAB werken aan een simpelere procedure met nog maar één beslissend tossmoment. De winnaar daarvan krijgt de keuze uit twee opties: óf als eerste nemen, óf het doel bepalen. De verliezer krijgt automatisch de overige keuze. Het model lijkt op wat voetbalteams al kennen van de aftrap: wie de toss wint, mag kiezen tussen spelen naar een bepaald doel of het nemen van de aftrap – de andere ploeg krijgt de resterende optie.
De bedoeling is om hiermee gelijke kansen beter te borgen. Door het aantal toevalsmomenten terug te brengen van twee naar één, verdwijnt de mogelijkheid dat één team twee keer ‘prijs’ heeft nog vóór de eerste trap is genomen. Belangrijk detail: FIFA wil dit het liefst nog tijdens het lopende WK invoeren, maar dat kan alleen als het besluit valt vóór de eerste wedstrijd van de knock-outfase. Halverwege het toernooi de regels aanpassen is uitgesloten. Lukt het niet op tijd, dan schuift het idee automatisch door naar een later moment.
Wat maakt het huidige systeem kwetsbaar?
De twee losse tossmomenten kunnen op meerdere manieren doorwerken. Ten eerste is er het psychologische voordeel van als eerste trappen. Diverse studies door de jaren heen laten zien dat teams die beginnen, vaker winnen dan teams die als tweede moeten. Schattingen lopen uiteen, maar veel analyses komen uit op een duidelijke plus voor de eerste nemer. De achterliggende reden is bekend: de druk op de tweede schutter is vrijwel meteen groter, zeker wanneer de eerste penalty wordt benut. Het gevoel continu te moeten ‘gelijkmaken’ is mentaal zwaarder dan mogen ‘voorgaan’.
Daarnaast is de keuze van het doel niet triviaal. Het kan prettig zijn te schieten richting de tribune waar de eigen supporters zitten. Keepers en schutters geven bovendien vaak de voorkeur aan een bepaald doel vanwege het zicht, de verlichting, de staat van het gras of zelfs kleine oneffenheden in de penaltystip. Ook windrichting en regen kunnen meespelen in open stadions. Als je zowel dat doel mag kiezen als ook als eerste mag trappen, is de voorsprong potentieel aanzienlijk.
Waarom niet het ‘ABBA’-systeem?
IFAB experimenteerde de afgelopen jaren al met manieren om strafschoppenseries eerlijker te maken. Een bekende test was het zogenoemde ‘ABBA’-systeem, waarbij de volgorde niet simpelweg A-B-A-B is, maar om en om met dubbele beurten: A-B-B-A-A-B, enzovoort. Het idee daarachter was om het voordeel van als eerste trappen statistisch te verkleinen. Hoewel de proef op verschillende niveaus werd uitgeprobeerd, kwam een brede invoering er niet. Belangrijke redenen: het systeem was complexer uit te leggen, het zorgde soms voor verwarring bij spelers, officials en publiek, en het maakte de registratie voor tv en stadionboards ingewikkelder.
De nieuwe één-tossoplossing is beduidend eenvoudiger. Het laat de bekende A-B-volgorde intact en schuift alleen aan de voorkant de beslissingen in elkaar. Daardoor is het voor iedereen duidelijk wat er gebeurt, zonder dat het schema van nemen verandert.
Wat coaches en teams hiermee kunnen
Mocht de wijziging doorgaan, dan verschuift de keuze-strategie bij penalty’s. Krijgt de captain de toss mee, dan moet hij in een split second beslissen: gaan we voor het eerste schot of willen we per se naar ‘ons’ doel? De context gaat die afweging bepalen. Speelt het team in een kolkende ambiance met fanatieke eigen aanhang achter één doel, dan kan de keuze voor het doel zwaarder wegen. Is de ploeg juist uitstekend in het nemen van de eerste strafschop en vertrouwt ze op een sterke openingsnemer, dan kan als eerste trappen het logische antwoord zijn.
Voorbereiding wordt nog belangrijker. Bondscoaches en clubtrainers zullen hun spelers vooraf scenario’s voorleggen: wat doen we als we de toss winnen? Welke kant heeft de voorkeur en waarom? Wie neemt de eerste trap als we daarvoor kiezen? Teams kunnen daar concreet op trainen. Zo is het verstandig om zowel een ‘eerste-nemerplan’ als een ‘favoriete-doelkeuze’ klaar te hebben, afhankelijk van wat de toss oplevert.
Keepers en keeperstrainers kunnen hun analyses ook aanscherpen. Als het doel niet meer via een tweede toss kan ‘wegvallen’, wordt de voorbereiding specifieker: hoe gedraagt de tegenstander zich naar dit doel, hoe loopt de aanloop van vaste nemers op deze strook, en wat zegt de video-scouting over hoekvoorkeuren onder druk?
Wat betekent het voor scheidsrechters en organisatie?
Voor arbiters is de procedure eenvoudiger. Eén toss, duidelijke uitleg aan beide aanvoerders, en daarna direct de opstelling van de serie. Dat scheelt tijd en verkleint de kans op misverstanden. Voor stadionorganisatie en beveiliging is het prettig dat er sneller duidelijkheid is over waar de serie plaatsvindt, zodat camera’s, fotografen en opvang van spelers meteen optimaal geregeld zijn. Voor uitzenders wordt het strakker: de grafische weergave van volgorde en doel is voorspelbaarder en hoeft niet tussentijds te worden aangepast door een tweede loting.
Timing en besluitvorming
De hamvraag is nu: redt FIFA de deadline? Wil men de regels voor dit WK aanpassen, dan moet de beslissing vallen vóórdat de knock-outfase begint. Daarna is bijsturen taboe; toernooien vragen om vaste afspraken, zeker in beslissende fases. Formeel raakt de aanpassing de procedure ‘Kicks from the Penalty Mark’ uit de spelregels. IFAB bewaakt die kaders, maar competities en toernooiorganisaties mogen binnen die lijnen soms nadere invulling geven. Verwacht wordt dat FIFA, mocht het plan akkoord krijgen, de nationale bonden en teams via een officiële circulaire en een scheidsrechtersinstructie informeert. Zo weet iedereen exact wat er op het veld gebeurt.
Komt het besluit te laat of wil men meer tijd nemen voor draagvlak en instructie, dan is uitstel het meest logisch. In dat geval kan de maatregel later dit jaar of volgend seizoen bij internationale toernooien en wereldkampioenschappen (mannen, vrouwen, jeugd) worden doorgevoerd, eventueel na extra testcases in vriendschappelijke interlands of jeugdtoernooien.
Wat staat er op het spel?
Hoewel het om een procedurele ingreep lijkt te gaan, is de impact sportief relevant. Penalty’s beslissen titels, promoties, degradaties en miljoenen. Elk procentpunt minder toeval en meer balans telt. Door het dubbele voordeel te beperken, vergroot je de kans dat de serie draait om kwaliteit, concentratie en koelbloedigheid – in plaats van om twee gelukkige muntjes.
Er speelt ook een geloofwaardigheidsvraag. Fans en spelers accepteren dat een toss nodig is om praktische knopen door te hakken. Maar een systeem dat één team twee keer kan bevoordelen, voelt voor veel betrokkenen oneigenlijk. Met één toss en twee gebalanceerde keuzes krijgt de verliezer van de munt op z’n minst iets terug: óf het favoriete doel, óf de eerste trap, afhankelijk van wat de winnaar niet kiest.
Hoe spelers en trainers ernaar kijken
Uit kleedkamers klinken doorgaans twee geluiden. Aan de ene kant is er opluchting: minder willekeur, meer duidelijkheid. Aan de andere kant vraagt de verandering om een heldere pre-briefing. Captains moeten exact weten wat hun coach wil bij winst of verlies van de toss. Het helpt als staf en spelers vooraf drie of vier vaste scenario’s afspreken en die ook op papier hebben, bijvoorbeeld op het kaartje dat keepers in hun handschoen bewaren of dat de aanvoerder bij zich draagt.
Voor keepers is de vaste keuze voor een doel interessant. Sommige sluitposten hebben een uitgesproken voorkeur, bijvoorbeeld omdat ze vanuit een bepaalde hoek beter duiken of het zicht op aanlopen scherper ervaren. In de nieuwe situatie is de kans groter dat je die voorkeur kunt afdwingen als je de toss wint, omdat je die niet hoeft in te ruilen voor het recht om als eerste te schieten.
Wat supporters mogen verwachten
Voor het publiek verandert er vooral iets in de beleving vooraf. Minder gehannes met twee keer tossen, sneller duidelijkheid over waar het gebeurt en wie begint. In stadions waar één korte zijde vol zit met fanatieke supporters, kan de spanning nog hoger oplopen: als de tosswinnaar dat doel kiest, staat er direct meer emotie op de reeks. Voor tv-kijkers is de uitleg ook eenvoudiger te volgen: één munt, één keuze, klaar.
De komende dagen
Alles hangt nu af van timing. Volgt er binnen enkele dagen groen licht, dan kan de nieuwe procedure meteen debuteren zodra het eerste knock-outduel een strafschoppenserie brengt. Wordt het besluit uitgesteld, dan blijft de huidige tweevoudige toss nog even werkelijkheid en schuift de verandering door. In beide gevallen lijkt de richting duidelijk: FIFA en IFAB willen toe naar strafschoppenseries die zo eerlijk en transparant mogelijk verlopen, met minder toevalselement en meer sportieve balans.
Kortom: één toss in plaats van twee, een duidelijke keuze voor de winnaar en automatisch tegenwicht voor de verliezer. Het is een kleine ingreep met potentieel grote gevolgen. Nu is het afwachten of de stopwatch van het toernooischema vriendelijk genoeg is om de vernieuwing al dit WK te laten landen. Zo niet, dan staat de deur open voor invoering op het eerstvolgende grote podium.
