Illegaal geïmporteerde blikjes vinden massaal hun weg
Illegaal geïmporteerde blikjes zonder statiegeld duiken massaal op in Nederland. Uit onderzoek van actualiteitenprogramma EenVandaag blijkt dat jaarlijks tientallen miljoenen exemplaren worden verkocht via Nederlandse websites en maaltijdbezorgers. Criminelen verdienen fors aan deze handel die onder de radar plaatsvindt.
De import van blikjes zonder statiegeld is verboden, maar kopen en verkopen niet. De vaak goedkopere blikjes zijn te krijgen bij kleine, particuliere bedrijven en grote platforms. Volgens EenVandaag vormen ze daar een opvallend belangrijk deel van de omzet.
Routes, herkomst en volumes volgens de inspectie
Frisdrankblikjes komen vanuit Denemarken via Duitsland het land binnen, terwijl blikjes met bier uit Polen worden gehaald. Restaurants en websites kopen partijen in en verkopen ze door. Inspectie Leefomgeving en Transport schat de jaarverkoop op 25 tot 50 miljoen stuks.
Sinds 2023 geldt in Nederland statiegeld op blikjes om zwerfafval terug te dringen. Volgens de inspectie belanden illegaal geïmporteerde blikjes zonder statiegeld opvallend vaak op straat, omdat ze niet worden ingeleverd. Het programma kreeg die toelichting rechtstreeks van de toezichthouder.
Waarom het zo aantrekkelijk is voor handelaren
Een verkoper vertelde aan EenVandaag dat hij de helft van zijn omzet kwijt zou raken als hij stopt met deze blikjes. Het prijsverschil is groot: via een Duitse groothandel kost een colablikje circa 37 cent, hier ongeveer 60 cent.
Dat gat maakt de handel lonend voor tussenpartijen, restaurants en websites. Wie groot inkoopt, pakt marge en omzeilt tegelijk de regels rond statiegeld. Het systeem nodigt uit tot misbruik, zolang import verboden is, maar verkoop en aankoop toegestaan blijven.
Criminelen grijpen hun kans via een maas
ILT-directeur Edwin van Houten zegt dat criminelen dankzij een maas in de wet de blikjesmarkt hebben ontdekt. Hij spreekt van “een illegaal circuit” waar georganiseerde criminaliteit zich roert, omdat er “heel veel geld te verdienen” valt, oplopend tot miljoenen.
Bij onderzoeken ziet de inspectie regelmatig meer strafbare feiten opduiken. Volgens Van Houten gaat het dan bijvoorbeeld om belastingontduiking en btw-fraude, die samenlopen met de handel in blikjes zonder statiegeld en zo de criminele winst verder vergroten.
Handhaving stokt bij de tussenhandel
Toezicht houden op de tussenhandel blijkt lastig. Afgelopen jaar startte de inspectie vijfhonderd onderzoeken, sprak in negentig gevallen bedrijven aan en deelde slechts vijf boetes uit. Veel dossiers vragen diepgaand speurwerk, waardoor capaciteit snel opraakt en resultaten beperkt blijven.
Van Houten noemt het “een druppel op de gloeiende plaat” en wijst op de tijdrovende aanpak. “Je moet verdergaande, diepgaande onderzoeken doen,” zegt hij, “en dat kost enorm veel capaciteit”, terwijl het illegale aanbod intussen gewoon blijft doorstromen.
Pleidooi voor verbod op verkoop zonder statiegeld
De inspectie wil een expliciet verbod op de verkoop van blikjes zonder statiegeld. Onlangs werd bekend dat minister Van Veldhoven, van Klimaat en Groene Groei, werkt aan een voorstel. Daarmee zou een gat in de huidige regels kunnen worden gedicht.
“Dan kunnen wij ook verkopers direct aanspreken en hoeven we niet die administratieve tunnel in te verdwijnen,” zegt Van Houten. Met zo’n basis in de wet kan de inspectie actiever optreden tegen aanbieders, in plaats van alleen tegen de importstroom.
Wat dit betekent voor straatbeeld en consument
De huidige praktijk houdt prijzen laag voor wie online of via bezorgdiensten bestelt, maar vergroot volgens de toezichthouder de kans op rommel op straat. Zonder statiegeld ontbreekt prikkel tot inleveren, waardoor deze blikjes bovengemiddeld vaak als zwerfafval eindigen.
Of het voorgenomen verbod de handel snel tempert, moet nog blijken. Zolang de wet niet is aangepast, blijft de inspectie jagen op netwerken en tussenhandelaren. Intussen groeit de druk om het gat in de regels definitief te sluiten.
