Miljoenen aan dwangsommen stapelen zich op bij de IND
De dwangsommen bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) schieten omhoog. In de eerste zeven maanden van 2026 betaalde de dienst al 99 miljoen euro aan aanvragers omdat besluiten te laat kwamen. Daarmee is het recordbedrag over heel 2025 al voorbijgestreefd.
De nieuwe cijfers komen uit antwoorden van minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie) op Kamervragen van JA21-Kamerleden Simon Ceulemans en Diederik Boomsma. De antwoorden verschenen donderdag 4 september, waarna GeenStijl het bedrag van 99 miljoen euro bracht.
Rekening groeit sneller dan ooit
In 2024 bedroegen de uitbetaalde dwangsommen nog 36,8 miljoen euro. Een jaar later was dat meer dan verdubbeld tot 79 miljoen euro. Nu is dat record in slechts zeven maanden al overtroffen, terwijl de achterstanden nog niet zijn weggewerkt.
De toename hangt samen met het grote aantal zaken waarin niet binnen de wettelijke termijn wordt beslist. Elke te late beslissing telt door in de totale kosten, waardoor het bedrag razendsnel oploopt zodra de werkdruk en wachttijden hoog blijven.
Wachttijden lopen op voor asielzoekers en nareizigers
Vooral asielzoekers en nareizigers wachten lang op duidelijkheid. Begin 2026 stonden ruim 51.000 mensen op een beslissing over hun asielaanvraag te wachten. Die stapel dossiers vertaalt zich in toenemende druk bij de IND en trage doorlooptijden.
In de algemene asielprocedure liep de gemiddelde wachttijd op tot 67 weken. Dat is meer dan een jaar, met langdurige onzekerheid voor aanvragers en extra organisatorische druk op de dienst die uiteindelijk de beslissingen moet nemen.
Zo werkt de dwangsomprocedure
Beslist de IND niet binnen de wettelijke termijn, dan kan een aanvrager de dienst in gebreke stellen en naar de rechter stappen. Die kan een nieuwe termijn opleggen en daar een dwangsom aan verbinden die per zaak geldt.
Wordt ook die nieuwe termijn overschreden, dan volgt betaling. Zolang er geen definitieve beslissing is genomen, kan de aanvrager opnieuw een dergelijke procedure starten, waardoor meerdere dwangsommen na elkaar mogelijk zijn totdat er een besluit ligt.
IND wil af van rechterlijke dwangsommen
De IND pleit al langere tijd voor afschaffing van deze rechterlijke dwangsommen. Volgens de dienst versnellen de procedures de behandeling van aanvragen niet, terwijl zij wel geld kosten dat anders in de primaire besluitvorming zou kunnen worden gestoken.
Ook zouden de juridische trajecten extra capaciteit opslokken die anders voor het behandelen van aanvragen kan worden ingezet. De kern van die boodschap: dwangsommen zetten vooral druk op het budget, niet op een snellere afhandeling van zaken.
