Recordprijzen aan de pomp
De benzineprijs blijft stijgen en bereikte woensdag een nieuw record. Voor een liter Euro 95 luidde de landelijke adviesprijs 2,668 euro. Begin dit jaar kostte dezelfde liter nog rond 2,10 euro, nu ligt hij bijna op 2,70.
Dat verschil voelen automobilisten direct. Wie vijftig liter tankt, betaalt bij een stijging van 50 cent per liter in één keer 25 euro extra. En volgens energie-experts is de kans groot dat de prijzen voorlopig nog verder oplopen.
Diesel stijgt mee en aanbod hapert
Niet alleen benzine wordt duurder. Ook diesel klimt vrijwel dagelijks in prijs. De redenen liggen wereldwijd verspreid: aanhoudende oorlogen, haperende exportstromen, beperkte raffinagecapaciteit en een toenemende vraag naar brandstoffen die het aanbod zichtbaar onder druk zetten.
Vooral diesel heeft een extra knelpunt. De beschikbaarheid van geraffineerde diesel is verder verslechterd door de oorlog in Oekraïne en herhaalde aanvallen op Russische raffinaderijen, waardoor niet alleen ruwe olie, maar ook het eindproduct zelf schaarser en duurder werd.
Russische raffinaderijen onder vuur en wegvallende export
Rusland was jarenlang een belangrijke speler in de wereldhandel in olieproducten, vooral diesel. Dat beeld kantelt. Door Oekraïense aanvallen is volgens beschikbare informatie een flink deel van de raffinagecapaciteit uitgeschakeld, waardoor Rusland juist meer afhankelijk werd van import.
Het gevolg is simpel en pijnlijk: er valt opnieuw een grote leverancier weg op de wereldmarkt. Voor Europa is dat vervelend, want het aantal regio’s dat diesel kan leveren, krimpt, precies terwijl de vraag hardnekkig hoog blijft.
China houdt brandstof thuis, vraag naar olie stijgt
Ook China drukt het aanbod. Beijing heeft de export van benzine en diesel stilgezet en houdt die brandstoffen voorlopig binnen de landsgrenzen. Dat scheelt de wereldmarkt extra volumes op een moment dat iedere liter telt.
Tegelijkertijd haalt China juist meer ruwe olie naar binnen. Daardoor gaat de mondiale vraag naar olie verder omhoog, wat de olieprijs en uiteindelijk ook de tarieven aan de pomp opdrijft. Minder aanbod, meer vraag, hogere rekening.
Midden-Oosten zorgt voor risico en prijsschrik
De oorlog in het Midden-Oosten voegt nog een risicolaag toe. Er komt minder olie beschikbaar voor export en handelaren prijzen extra onzekerheid in. Elk incident kan de verwachtingen kantelen en prijzen direct hoger zetten.
Een nieuwe aanval of escalatie tussen Iran en de Verenigde Staten werkt vrijwel meteen door in de olieprijs. Markten reageren niet alleen op feiten, maar ook op mogelijke verstoringen van productie, raffinage en transport. Alleen onzekerheid kan al volstaan.
Raffinage draait vol, uitbreiden kost jaren
Waarom raffineer je niet gewoon meer brandstof? Omdat veel installaties al op of dicht tegen hun maximale capaciteit draaien, ook in Pernis. De knop kan simpelweg niet verder open zonder veiligheid of betrouwbaarheid in gevaar te brengen.
Extra capaciteit neerzetten vraagt jaren aan vergunningen, bouw en miljardeninvesteringen. Dat helpt niet bij een acuut tekort. Daardoor blijft de markt krap en bewegen pompprijzen razendsnel mee met elke verstoring of onverwachte piek in de vraag.
Amerikaanse politiek en mogelijk exportverbod
In de Verenigde Staten zijn dure brandstoffen intussen een politiek hoofdpijndossier. President Donald Trump riep topbestuurders van grote oliebedrijven naar het Witte Huis om maatregelen te bespreken die benzine en diesel goedkoper kunnen maken in aanloop naar de tussentijdse verkiezingen.
Maar ook in Amerika draaien raffinaderijen op volle toeren, waardoor extra productie nauwelijks kan. Snel ingrijpen is lastig. Een mogelijke, ingrijpende optie is een tijdelijk exportverbod op benzine en diesel om meer brandstof binnenlands te houden.
Krapper Europa en oplopende wintervraag
Voor Europa zou zo’n stap slecht uitpakken. Energie-expert Cyril Widdershoven stelt dat Nederland inmiddels juist afhankelijker is geworden van dieselimport. Ons land was lange tijd exporteur, maar die balans is verschoven, wat de kwetsbaarheid vergroot.
Daar komt bij dat de vraag richting de winter doorgaans aantrekt. Bij dalende temperaturen gebruiken sommige energiecentrales diesel of vergelijkbare brandstoffen om bij te schakelen. Extra vraag op een al krappe markt drukt prijzen meestal nog een stap hoger.
Historisch hoge raffinagemarges en winsten
Voor consumenten zijn de huidige prijzen pijnlijk, voor grote oliemaatschappijen juist winstgevend. De raffinagemarges zijn uitzonderlijk hoog. Volgens de genoemde cijfers levert een vat diesel momenteel ongeveer 107 dollar meer op dan een vat ruwe olie.
Daardoor komt een groot deel van de winst uit het verwerken tot benzine en diesel, niet alleen uit productie. De prikkel om miljarden in nieuwe raffinaderijen te steken blijft beperkt, mede omdat de energietransitie de langetermijnvraag onzeker maakt.
Snelle prijsverhogingen, trage dalingen aan de pomp
Normaal duurt het even voordat olieprijsbewegingen doorklinken aan de pomp, omdat voorraden eerder zijn ingekocht. Toch ziet Widdershoven dat pompprijzen tegenwoordig soms vrijwel direct omhoog gaan, soms al binnen een uur na een olieprijssprong.
Dat kan erop wijzen dat sommige pomphouders het hogere prijsniveau benutten om een paar cent extra marge te nemen. Opvallend genoeg gaat het andersom trager. De Autoriteit Consument en Markt concludeerde eerder dat dalingen langzamer worden doorgegeven.
Onderhoudsstops kunnen prijzen verder opjagen
Raffinaderijen kunnen niet eindeloos op topcapaciteit blijven draaien. Op gezette tijden moeten installaties uit bedrijf voor onderhoud en inspecties. Dat is normaal, maar in een krappe markt kan elke tijdelijke stillegging direct voelbaar zijn aan de pomp.
Wanneer het aanbod al nauwelijks aan de vraag voldoet, vergroot zo’n uitval de schaarste en dus de prijsdruk. Het maakt de brandstofmarkt kwetsbaar voor verrassingen, zelfs als die slechts enkele weken of een deel van een installatie betreffen.
Accijnskorting eindigt, 3 euro komt dichterbij
Daarbovenop dreigt begin januari het einde van de tijdelijke korting op brandstofaccijnzen in Nederland. Bij benzine gaat het om circa 15 cent per liter, bij diesel ongeveer 10 cent. Valt die steun weg, dan stijgt de kassabon direct.
Blijft de marktprijs hoog, dan komt de grens van 3 euro per liter in beeld. Energie-expert Widdershoven vindt dat scenario niet ondenkbaar, zeker als internationale spanningen aanhouden en er nog een extra verstoring bovenop komt.
Rekensom aan de pomp en regionale verschillen
Tarieven verschillen per tankstation en formule, maar de richting is vrijwel overal dezelfde: omhoog. De landelijke adviesprijs staat op een piek en fungeert als anker, waardoor lokale aanbieders sneller volgen bij bewegingen op de oliemarkt.
Voor veel bestuurders stapelen de kosten zich ongemerkt op. Wie meerdere keren per maand een grote tankbeurt doet, betaalt door enkele dubbeltjes extra per liter al snel tientallen euro’s meer. Dat verschil voel je in het maandbudget.
Wat bepaalt nu de volgende stap
Of de 3 euro daadwerkelijk wordt bereikt, hangt af van een stapel variabelen: geopolitieke spanningen, olieprijzen, de beschikbaarheid van raffinaderijen en politiek rond accijnzen. Een enkel meevallertje of schok kan de richting snel veranderen.
Voor automobilisten is het vooruitzicht voorlopig oncomfortabel. De adviesprijs tikte 2,668 euro aan, internationale krapte houdt aan, en de accijnskorting loopt af. Zonder snelle verlichting lijkt tanken de komende maanden nog eerder pijnlijker dan goedkoper te worden.
