De nieuwe werkelijkheid in Den Haag zorgt voor verbazing: D66 krijgt de leiding over Landbouw. Veel mensen reageren geschrokken, zeker omdat die partij bekendstaat om haar harde plannen voor de stikstofaanpak en het verkleinen van de veestapel. FVD-leider Lidewij de Vos plaatst die ontwikkeling in een bredere context. Volgens haar is dit geen losse gebeurtenis, maar het gevolg van jarenlange keuzes van CDA, VVD en D66 samen. In haar analyse maakt ze duidelijk dat alle drie partijen verantwoordelijkheid dragen voor de druk die boeren nu voelen.
Achtergrond: schok in politiek en sector
Het idee dat een partij die de veestapel wil halveren nu de minister van Landbouw levert, voelt voor veel boeren als een nachtmerrie. Toch, benadrukt De Vos, is die uitkomst niet uit de lucht komen vallen. Ze ziet een lijn van beleid en besluiten die al decennia teruggaat. Dat grotere plaatje, zegt zij, verklaart waarom de huidige situatie kon ontstaan.
De rol van het CDA: de juridische basis
De Vos wijst naar 2003, toen CDA-minister Cees Veerman de Kritische Depositiewaarde (KDW) invoerde. Die norm, bedoeld om de stikstofdruk op natuurgebieden te begrenzen, groeide uit tot het instrument waaraan vergunningen, bouwprojecten en boerenbedrijven werden getoetst. Volgens De Vos werd daarmee de juridische basis gelegd voor de problemen van vandaag. Zonder die stap, stelt ze, was er geen stikstofklem ontstaan zoals we die nu kennen.
Voor veel boeren is de KDW een ondoordringbare muur geworden: zelfs kleine uitstootverschillen kunnen grote gevolgen hebben voor een bedrijf. De Vos legt de verantwoordelijkheid voor het ontstaan van die situatie nadrukkelijk bij het CDA, de partij die zich graag presenteert als bondgenoot van het platteland.
De rol van de VVD: crisis uitroepen en uitkoop starten
Vervolgens, zegt De Vos, nam de VVD het stokje over. In 2019 verklaarde premier Mark Rutte de stikstofcrisis. In plaats van regels te herzien of methodes te verbeteren, werd de bouw abrupt afgeremd en kwamen er harde maatregelen. VVD-minister Christianne van der Wal werd het gezicht van het uitkoopbeleid en de beruchte kaartjes waarop gebieden en doelen stonden ingetekend. Dat zorgde voor onrust, woede en wantrouwen bij provincies en boeren.
In de lezing van De Vos heeft de VVD daarmee het pad geëffend: door de crisis te formaliseren en uitkoop als instrument te omarmen, werd de drempel verlaagd voor de volgende, nog strengere stap. Wie nu verbaasd is dat D66 aan de knoppen zit bij Landbouw, zegt ze, vergeet hoe de weg daarnaartoe al is geplaveid.
D66 aan het roer: de laatste schakel
Met D66 op Landbouw is de cirkel rond, vat De Vos samen. De partij die al langer pleit voor een forse krimp van de veestapel en die een strakke stikstoflijn verdedigt, krijgt nu de kans om beleid door te voeren vanuit het hart van het departement. Namen als Rob Jetten en Tjeerd de Groot staan symbool voor die koers. In de ogen van De Vos is dit geen koerswijziging, maar de vervolgstap in een traject dat door CDA en VVD mede mogelijk is gemaakt.
Drie partijen, één uitkomst
De conclusie van De Vos is hard: voor boeren is er in het nieuwe kabinet geen veilige haven. CDA, VVD en D66 bewandelen verschillende paden, maar komen uit bij hetzelfde eindpunt: minder ruimte voor de agrarische sector. Of het nu via juridische normen, bestuurlijke crisisaanpak of radicale ingrepen gaat, het effect is hetzelfde. Volgens haar is er dus geen “minste kwaad” om op te hopen.
18 maart: lokaal verzet opbouwen
Toch blijft De Vos niet bij kritiek alleen. Ze roept op tot actie bij de eerstvolgende kans: 18 maart, wanneer er lokaal gestemd kan worden. Volgens haar is de gemeentepolitiek het front waar Den Haag tegenspel kan krijgen. Gemeenten voeren immers veel landelijk beleid uit. Wie daar stevig staat, kan vertragen, tegenstemmen of alternatieven aandragen. Haar oproep is helder: stem op Forum voor Democratie om lokaal tegenwicht te organiseren.
Wat gemeenten concreet kunnen doen
In die lokale aanpak ziet De Vos meerdere mogelijkheden. Gemeenteraden kunnen kritisch kijken naar medewerking aan uitkoopregelingen. Ze kunnen vergunningprocedures eerlijker en voorspelbaarder maken, zodat bedrijven niet eindeloos in onzekerheid zitten. En ze kunnen zich sterk maken voor ondernemers die willen verduurzamen zonder gedwongen te krimpen. Het signaal dat daarvan uitgaat, zegt ze, is belangrijk: de boeren staan niet alleen.
Een bredere boodschap aan kiezers
De Vos richt zich niet alleen tot boeren, maar tot iedereen die het platteland en de Nederlandse voedselproductie een warm hart toedraagt. Haar boodschap: dit gaat over meer dan stikstof. Het raakt ook betaalbaar eten, het behoud van landschap en familiebedrijven, en de manier waarop we regels maken en handhaven. Wie zich hierin herkent, kan op 18 maart laten horen dat er een andere koers mogelijk is.
Steun en vervolg
Tot slot doet ze een beroep op lezers om onafhankelijke berichtgeving en analyse te steunen. Wie wil bijdragen, kan via BackMe een donatie doen. Nieuwe leden ontvangen bovendien automatisch exclusieve columns per e-mail. Zo blijft het debat levendig en komt er een weerwoord tegenover een beleid dat volgens De Vos te eenzijdig is geworden.
Slot
De formatie in Den Haag levert een pijnlijk moment op voor de agrarische sector: D66 krijgt Landbouw. In de visie van Lidewij de Vos is dat niet onverwacht, maar de uitkomst van jarenlange keuzes van CDA en VVD die de basis legden en de weg vrijmaakten. Haar antwoord: niet opgeven, maar lokaal organiseren en stemmen. 18 maart wordt, als het aan haar ligt, het startpunt van zichtbaar tegenspel. Of die strategie het verschil gaat maken, beslist de kiezer.
