De Tweede Kamer heeft een motie aangenomen die moet voorkomen dat vermeende banden met ISIS kunnen meewegen als zelfstandige reden om asiel te krijgen in Nederland. Een ruime meerderheid steunde het voorstel. Opvallend genoeg stemden D66, DENK, de Partij voor de Dieren, de SP en Volt tegen. De motie vraagt het kabinet om een passage in Europese richtlijnen voor Syrië niet leidend te laten zijn en in Brussel aan te dringen op aanpassing daarvan.
Wat staat er in de EU-handreiking?
De discussie draait om de EU Country Guidance voor Syrië, een handreiking die lidstaten helpt bij het beoordelen van asielaanvragen. Die richtlijnen zijn niet bindend, maar worden in de praktijk wel vaak gebruikt als referentie door nationale autoriteiten. In de tekst staat onder meer dat personen met vermeende banden met ISIS, evenals hun familieleden, in het algemeen een “gegronde vrees voor vervolging” kunnen hebben. Daarmee wordt bedoeld dat zij in Syrië risico lopen op ernstige schade of vervolging door verschillende actoren in het conflict.
Critici van die passage vrezen dat de formulering te ruim is en dat “vermeende” betrokkenheid — dus zonder bewezen lidmaatschap of veroordeling — te snel als zwaarwegende factor kan worden gezien. Voorstanders van de huidige tekst wijzen er doorgaans op dat de handreiking geen vrijbrief is: elke zaak moet individueel worden beoordeeld en nationale autoriteiten kijken ook naar uitsluitingsgronden en veiligheid.
Wat vraagt de aangenomen motie?
De motie, ingediend door Diederik van Dijk en Diederik Boomsma, doet twee dingen. Ten eerste verzoekt zij de regering om de genoemde EU-handreiking op dit punt niet bepalend te laten zijn bij Nederlandse asielbeoordelingen. Met andere woorden: het enkele feit dat iemand (of diens familie) wordt geassocieerd met ISIS, mag in Nederland niet automatisch gelden als doorslaggevende reden voor bescherming.
Ten tweede draagt de Kamer het kabinet op om in EU-verband te pleiten voor het schrappen of aanpassen van die passage. Het doel daarvan is dat vervolging of risico op vervolging vanwege vermeende of daadwerkelijke banden met ISIS niet als algemene grond voor asiel wordt geformuleerd in Europese richtsnoeren.
Wie stemde waarvoor?
De motie werd aangenomen met 114 stemmen vóór en 36 tegen. Voor stemden onder meer VVD, GroenLinks-PvdA, PVV, CDA, JA21, FVD, BBB, ChristenUnie, SGP en 50PLUS. Tegen waren D66, DENK, de Partij voor de Dieren, de SP en Volt. De tegenstem van D66 valt op, juist omdat de motie expliciet oproept tot aanpassing van EU-teksten en het beperken van de invloed van die handreiking in de Nederlandse praktijk. Andere grote fracties, ook uit de oppositie, schaarden zich wél achter de oproep om in Brussel te sturen op wijziging.
Waar draait de discussie inhoudelijk om?
Voorstanders van de motie vinden het onwenselijk dat betrokkenheid bij een terroristische organisatie — of zelfs een vermoeden daarvan — kan uitmonden in een asielgrond. In hun ogen mag vervolging die voortkomt uit deelname aan of samenwerking met ISIS niet op één lijn worden gezet met vervolging op bijvoorbeeld politieke of religieuze gronden. Zij waarschuwen dat de huidige EU-tekst de geloofwaardigheid van het asielstelsel kan aantasten, omdat die ruimte schept voor misbruik of onduidelijkheid.
Tegenstanders maken juist bezwaar tegen het wegstrepen van een risicoprofiel uit de handreiking. Zij vrezen dat dit kan leiden tot een te beperkte beoordeling van gevaar in het land van herkomst, zeker wanneer lokale of regionale autoriteiten in Syrië personen of families stelselmatig wantrouwen of straffen op basis van (al dan niet terechte) verdenkingen. Daarbij benadrukken zij doorgaans het belang van individuele toetsing, zorgvuldigheid en het verbod op refoulement: mensen niet terugsturen naar een plek waar zij reëel gevaar lopen op vervolging of onmenselijke behandeling.
Wat betekent dit in de praktijk?
Met de aangenomen motie vraagt de Kamer het kabinet om twee sporen te bewandelen: nationaal en Europees. Nationaal betekent het dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) de betreffende EU-handreiking op dit punt niet als doorslaggevend kader moet hanteren. Elke asielzaak blijft individueel, met ruimte voor maatwerk en toetsing van geloofwaardigheid, risico en persoonlijke omstandigheden. Bestaande waarborgen, zoals veiligheidsscreenings en uitsluitingsgronden voor mensen die ernstige misdrijven of terroristische daden hebben gepleegd, blijven gewoon gelden.
Europees gezien zal Nederland in Brussel gaan bepleiten dat de omstreden passage wordt aangepast of geschrapt. Dat is geen korte route: aanpassingen van EU-richtsnoeren vragen overleg tussen lidstaten en de betrokken EU-instanties. Het is nog niet duidelijk wanneer en hoe snel zo’n wijziging mogelijk is en of andere landen dezelfde lijn steunen. Tot die tijd blijft de handreiking formeel bestaan, maar geeft de Kamer aan dat Nederland die specifieke passage niet leidend wil laten zijn.
Het bredere juridische kader
In asielrecht geldt dat iemand bescherming kan krijgen als die persoon gegronde vrees voor vervolging heeft om redenen zoals ras, religie, nationaliteit, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde sociale groep. Tegelijkertijd kennen internationale verdragen en het EU-asielrecht uitsluitingsgronden: wie zich schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden, ernstige niet-politieke misdrijven of daden die ingaan tegen de beginselen van de Verenigde Naties, kan worden uitgesloten van vluchtelingenstatus.
De spanning ligt hier tussen twee principes: enerzijds het voorkomen dat mogelijke betrokkenheid bij terrorisme bescherming oplevert, anderzijds het waarborgen dat niemand wordt teruggestuurd naar een situatie van marteling, onmenselijke behandeling of willekeurige detentie. De aangenomen motie wil vooral voorkomen dat één specifieke passage uit een EU-handreiking te veel gewicht krijgt in die afweging.
Politieke betekenis en vervolg
Politiek laat de stemming zien dat er brede steun is om strenger te kijken naar hoe Europese richtsnoeren in Nederland doorwerken, zeker als het om veiligheid en terrorisme gaat. Dat ook partijen uit verschillende hoeken — van coalitie tot oppositie — voor stemden, onderstreept die lijn. De tegenstemmen laten zien dat er ook zorgen zijn over de juridische houdbaarheid en de humanitaire kant van asielbeoordelingen wanneer risicoprofielen worden weggeschreven.
Het is nu aan het kabinet om uit te werken hoe de instructie aan de IND er concreet uitziet, en hoe Nederland het gesprek in Brussel precies gaat voeren. Verwacht wordt dat het kabinet de Kamer op korte termijn informeert over de vervolgstappen, de tijdslijn en de inzet richting de Europese instanties.
Samenvatting
De Kamer wil dat vermeende banden met ISIS niet langer als doorslaggevende factor kunnen worden gebruikt om asiel te krijgen in Nederland. Een motie met die strekking is aangenomen met 114 tegen 36 stemmen. Het kabinet moet in de EU aandringen op aanpassing van de Country Guidance voor Syrië en de betreffende passage nationaal niet leidend maken. Voorstanders noemen dit nodig voor de geloofwaardigheid van het asielstelsel; tegenstanders vrezen verschraling van bescherming en wijzen op het belang van individuele, zorgvuldige toetsing. Hoe en wanneer de beleidsaanpassingen vorm krijgen, wordt de komende tijd duidelijk wanneer het kabinet zijn plannen uitwerkt en in Brussel het gesprek aangaat.
