De energiecrisis die door geopolitieke spanningen is aangejaagd, legt pijnlijk bloot hoe duur en riskant eerdere politieke keuzes zijn geweest. Terwijl huishoudens worstelen met torenhoge rekeningen, blijft Den Haag vasthouden aan plannen die in de praktijk maar weinig opleveren. Emeritus hoogleraar geofysica Guus Berkhout slaat in De Telegraaf alarm. Met harde cijfers zet hij vraagtekens bij de wind- en zonlobby en pleit hij voor echt leiderschap: bouw kerncentrales en begin weer met het winnen van eigen aardgas.
De energiecrisis legt pijnlijke keuzes bloot
Volgens Berkhout heeft de politiek nagelaten om onze energiezekerheid en daarmee de economie te beschermen. In plaats daarvan is Nederland afhankelijk gemaakt van kwetsbare, onzekere regio’s. Tegelijkertijd zijn er honderden miljarden in een klimaatkoers gestoken die niet levert wat is beloofd. Zijn conclusie is scherp: zelden was zo duidelijk hoeveel basiskennis over energie er bij het kabinet ontbreekt.
Afhankelijkheid en misrekening
Het blind vertrouwen op zon en wind blijkt wereldwijd slechts een klein deel van de totale energievraag te dekken. Ondanks grote ambities is het aandeel nog altijd beperkt. Berkhout is streng in zijn beoordeling van het sluiten of uitfaseren van betrouwbare bronnen: de huidige crisis toont volgens hem aan dat het weren van fossiele brandstoffen een grote vergissing was. Hij wijst erop dat ideologie te vaak boven praktische energiezekerheid is gezet.
De rol van zon en wind in perspectief
Wereldwijd vormen zon en wind nog maar een bescheiden deel van de energiemix. Dat blijft problematisch zolang de vraag stijgt en het aanbod van deze bronnen niet continu is. Daarbij komt dat deze technologieën niet alleen veel ruimte en materialen vragen, maar ook duren en ingrijpende aanpassingen aan het netwerk vereisen. Het resultaat is een systeem dat kwetsbaar is bij weinig zon of wind, wat de kans op grootschalige storingen vergroot en kosten opdrijft.
Wat EROI ons echt vertelt
Om te begrijpen waarom sommige technologieën wél en andere niet kunnen dragen, introduceert Berkhout het begrip EROI: Energy Return on Investment. Kort gezegd: hoeveel energie levert een systeem netto op, afgezet tegen wat je erin stopt? Hoe hoger de EROI, hoe betrouwbaarder en betaalbaarder een energiesysteem doorgaans is.
De cijfers die hij noemt zijn veelzeggend. Kernenergie komt uit op ongeveer 75, fossiele brandstoffen scoren rond de 28. Daartegenover staan wind (in West-Europa) met ongeveer 4 en zonne-energie in Nederland met circa 2. Die verhoudingen maken duidelijk dat het lastig is om een welvarende, continu draaiende economie te laten leunen op bronnen met zo’n laag netto-energierendement.
Netwerkkosten en betrouwbaarheid
Een tweede probleem dat Berkhout aanstipt: de betrouwbaarheid. Zon en wind leveren niet wanneer je dat wilt, maar wanneer het weer dat toelaat. Om zulke pieken en dalen op te vangen, zijn omvangrijke en kostbare aanpassingen aan het elektriciteitsnet en veel extra back-up nodig. Zonder die ingrepen neemt het risico op stroomstoringen toe. Volgens Berkhout hadden EROI-berekeningen vanuit de overheid tot andere keuzes moeten leiden: als je vooraf goed doorrekent, verbied je je meest stabiele bronnen niet. Zijn oproep is duidelijk: stop met dweilen met de kraan open.
Koerswijziging: inzetten op kernenergie
De weg vooruit is volgens Berkhout helder. Stop met het grootschalig subsidiëren van inefficiënte windmolens en zonnepanelen, en zet die middelen gericht in voor de bouw van kerncentrales, zowel grote als kleinere modulaire varianten. Alleen zo blijft energie betaalbaar, betrouwbaar en voldoende beschikbaar voor huishoudens en bedrijven. Bovendien helpt dit om minder afhankelijk te worden van instabiele buitenlandse leveranciers en om de CO2-uitstoot structureel terug te dringen met een bron die continu stroom levert.
Overbrugging: veilig eigen aardgas winnen
Maar zelfs als er snel wordt besloten om kernenergie op te schalen, kost het tijd om centrales te bouwen en in bedrijf te nemen. Voor die tussenperiode wijst Berkhout op een gevoelig, maar praktisch punt: in de Nederlandse bodem zou nog zo’n 600 miljard kubieke meter aardgas zitten, met een geschatte waarde van ruim 600 miljard euro. Met moderne, op maat gemaakte technieken kan dit volgens hem veilig worden gewonnen.
Belangrijk onderdeel van dat plan is dat de opbrengsten ruimhartig worden gedeeld met de regio’s waar dit gas gewonnen wordt. Denk aan financiële compensatie, investeringen in lokale voorzieningen en strenge veiligheids- en toezichtseisen. Zo kan de leveringszekerheid worden verstevigd zonder de betrokken gemeenschappen uit het oog te verliezen.
Politiek leiderschap is onmisbaar
De kern van Berkhouts boodschap is een oproep aan Den Haag om de realiteit van vraag en aanbod, betrouwbaarheid en kosten zwaarder te laten wegen dan wensdenken. Dat betekent keuzes durven maken, ook als die politiek gevoelig liggen. Leiderschap tonen is volgens hem: kiezen voor bronnen met een hoog netto-energierendement, inzetten op kernenergie als ruggengraat, en het eigen aardgas benutten als verstandige brug naar een stabieler systeem.
Tot slot: tijd voor nuchterheid en een stevig plan
Wie de energierekening en de geopolitieke risico’s ziet, begrijpt dat halve maatregelen niet meer volstaan. Een betaalbare en betrouwbare mix vraagt om technologie die werkt, cijfers die kloppen en beleid dat daarop is gebouwd. Dat begint met het stoppen van dure omwegen en het kiezen voor oplossingen die zowel vandaag als morgen houdbaar zijn.
Wie deze koers steunt, kan zich uitspreken voor een nuchtere, betaalbare en betrouwbare energiemix en kritisch blijven op plannen die vooral veel kosten en weinig zekerheid bieden. Steun onafhankelijke journalistiek die de cijfers laat spreken, en blijf op de hoogte van de feiten achter het energiedebat. Zo houden we het gesprek eerlijk en de energietoekomst van Nederland stevig in eigen hand.
