Illegale fatbikes met gashendel en simpele opvoerinstructies zijn online voor een paar honderd euro te koop. Bestel je ze vandaag, dan staan ze vaak binnen zes dagen voor de deur. Meestal komen ze rechtstreeks uit China. Het kabinet maakt zich daar zorgen over, vooral vanwege de verkeersveiligheid. Tegelijk laat de reactie van minister Tieman van Infrastructuur en Waterstaat zien hoe beperkt de overheid in de praktijk kan ingrijpen.
Buitenlandse webshops blijven lastig te raken
De grootste zorg ligt bij buitenlandse platforms. Met Nederlandse platforms als Marktplaats en Bol zijn afspraken gemaakt om illegale fatbikes te weren. Daar is een aanspreekpunt, er is overleg en er kan worden gehandhaafd. Bij platforms buiten de EU is dat lastiger. Vaak ontbreekt een duidelijk loket en is de juridische aanpak ingewikkeld. Daardoor blijft het aanbod in het buitenland relatief makkelijk overeind.
Douane kan niet alles controleren
In 2024 kwamen via Nederland meer dan één miljard producten de Europese Unie binnen. Daar zitten ook elektrische voertuigen tussen die niet voldoen aan Europese regels. Al die goederen controleren is onmogelijk. De douane werkt met risicoselecties en steekproeven en moet daardoor keuzes maken. Illegale voertuigen glippen zo geregeld door het net, simpelweg omdat de capaciteit beperkt is.
Juridisch grijs gebied bij import
Fatbikes vallen bovendien in een grijs gebied. Ze kunnen worden ingevoerd als elektrische fiets of als bromfiets. Bij binnenkomst hoeft een voertuig nog niet volledig te voldoen aan alle eisen voor gebruik op de openbare weg; aanpassingen mogen later plaatsvinden. Daardoor is aan de grens vaak niet vast te stellen of een fatbike straks legaal of illegaal wordt gebruikt. Dat maakt ingrijpen bij import lastig.
Geen zicht op wat er bij consumenten belandt
Opvallend is dat de overheid niet weet hoeveel illegale fatbikes uiteindelijk bij Nederlandse consumenten terechtkomen. De douane kan niet aangeven hoeveel te krachtige of opgevoerde fatbikes zijn ingevoerd. Voor zover bekend zijn er het afgelopen jaar zelfs geen fatbikes onderschept die rechtstreeks vanuit het buitenland aan een Nederlandse klant zijn geleverd. De reden: zolang een product bij binnenkomst voldoet aan de invoereisen, kan de douane het niet tegenhouden. Pas bij verkoop of gebruik blijkt of een fatbike de weg niet op mag. Dan is het aan toezichthouders zoals de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) om in te grijpen.
Platforms verwijderen advertenties, maar aanbod komt terug
De ILT en NVWA richten zich op het online aanbod. Platforms zijn verplicht om illegale producten te verwijderen zodra ze daarop worden gewezen. Sinds februari 2024 geldt daarvoor de Digital Services Act. Grote platforms moeten meldingen van autoriteiten snel en serieus afhandelen en advertenties weghalen. Dat gebeurt ook: in het eerste kwartaal van 2025 haalde Marktplaats op verzoek van de ILT 1.150 advertenties offline waarin illegale fatbikes werden aangeboden. Van andere platforms zijn geen cijfers bekend. Hoeveel fatbikes hiermee werkelijk van de markt verdwenen, is onduidelijk.
Tegelijk zien toezichthouders een kat-en-muisspel. Na verwijdering verschijnt vaak snel een vrijwel identieke advertentie, soms met kleine aanpassingen. Het aanbod verschuift bovendien steeds vaker naar sociale media zoals Snapchat en TikTok. Hoe groot die markt is, weet de overheid niet. Daardoor is de effectiviteit van de handhaving lastig te meten.
Europese druk op AliExpress neemt toe
De Europese Commissie onderzoekt inmiddels AliExpress. Daarbij wordt gekeken hoe het platform illegale producten opspoort en verwijdert. De Commissie heeft bindende toezeggingen afgedwongen: AliExpress moet beter controleren, transparanter zijn over verkopers en illegale goederen sneller aanpakken. Bij niet-naleving kunnen boetes volgen tot 6 procent van de wereldwijde omzet. Het is een signaal dat Europa harder wil ingrijpen, maar de uitwerking in de praktijk moet nog blijken.
Nederlandse aanbieders en afspraken met platforms
Ook Nederlandse bedrijven bieden soms illegale fatbikes aan. Dat valt niet volledig te voorkomen, erkent de minister. Wel zegt hij dat het aanbod op grote Nederlandse platforms flink is afgenomen door overleg en handhaving. Met Marktplaats en Bol is er structureel contact over productregels en toezicht. Volgens het kabinet is bewustwording daarbij cruciaal. De verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij fabrikanten en verkopers, maar ook bij kopers en gebruikers. Consumenten moeten weten wat ze kopen, wat wel en niet mag, en welke risico’s ze lopen als ze een illegale of opgevoerde fiets gebruiken.
Helmplicht voor jongeren op e-bikes
De discussie over fatbikes loopt parallel aan plannen voor een helmplicht voor jongeren op e-bikes. Sommige Kamerleden zien dat als erkenning dat de aanpak van illegale voertuigen niet werkt. Minister Tieman is het daar niet mee eens. Hij wijst op de sterke toename van het aantal ongevallen met hersenletsel onder jongeren van 12 tot 18 jaar. Tussen 2020 en 2024 is dat aantal ongeveer zes keer zo groot geworden. Meer e-bikegebruik verklaart die stijging maar deels. Daarom werkt het ministerie aan een helmplicht voor jongeren, los van de fatbikeproblematiek.
Geen aparte regels voor fatbikes
Een specifieke helmplicht of aparte regels voor fatbikes ziet het kabinet niet zitten. Drie onafhankelijke onderzoeken zouden hebben aangetoond dat onderscheid maken tussen fatbikes en andere e-bikes in de praktijk niet uitvoerbaar is. Het ministerie noemt dat een heilloze weg. Regels moeten breed toepasbaar zijn en handhaafbaar blijven.
Drie pijlers: handhaving, markttoezicht en gedrag
De aanpak van het kabinet rust op drie pijlers. Ten eerste handhaving: toezichthouders treden op waar dat kan, online en op straat. Ten tweede marktoezicht: afspraken met platforms en gerichte controles moeten het aanbod van illegale voertuigen terugdringen. En ten derde gedragsverandering: met campagnes en voorlichting worden jongeren en ouders gewezen op de risico’s. De campagne ’t kan hard gaan waarschuwt nadrukkelijk voor aansprakelijkheid en het gevaar om onverzekerd te zijn bij een ongeluk met een opgevoerde fiets.
Bewustwording als laatste verdedigingslinie
Naast campagnes op scholen onderzoekt het ministerie hoe gedragsmaatregelen kunnen worden aangescherpt. Samen met jongeren en veiligheidsorganisaties wordt bekeken waarom fatbikes worden opgevoerd en wat werkt om dat gedrag te veranderen. In het voorjaar van 2026 moeten daar nieuwe voorstellen uit voortkomen. Tot die tijd blijft de realiteit dat illegale fatbikes relatief eenvoudig te bestellen zijn, terwijl de overheid vooral achteraf kan ingrijpen.
Vooruitblik
De zorgen zijn groot, de instrumenten beperkt. Europa probeert platforms als AliExpress harder aan te pakken, en in Nederland worden advertenties verwijderd en consumenten gewaarschuwd. Maar zolang controles aan de grens beperkt blijven en handel zich verplaatst naar steeds nieuwe kanalen, is een snelle, definitieve oplossing niet in zicht. De komende jaren ligt de nadruk daarom op beter toezicht, meer samenwerking met platforms en vooral op bewustwording bij kopers en gebruikers.
