De Verenigde Staten en Iran zijn er in Islamabad niet in geslaagd hun tijdelijke wapenstilstand om te zetten in een definitief akkoord. Na 21 uur onderhandelen concludeerde de Amerikaanse vicepresident JD Vance in de vroege ochtend dat de gesprekken muurvast zaten. Wat dit betekent voor het twee weken durende staakt-het-vuren en de periode daarna, blijft vooralsnog onduidelijk.
Laatste voorstel zonder doorbraak
Volgens Vance heeft Washington Iran aan het eind van de onderhandelingen nog één laatste voorstel voorgelegd. De inhoud daarvan is niet openbaar gemaakt. Vance gaf aan dat de bal nu bij Teheran ligt: of Iran het aanbod accepteert, zal de komende dagen moeten blijken.
Tijdens de onderhandelingen schakelde Vance meermaals met president Trump. Ook minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en admiraal Brad Cooper, de bevelhebber van U.S. Central Command, werden geraadpleegd. Opvallend genoeg volgde Trump een vechtsportgala in Miami terwijl er in Pakistan werd gepraat. Vooraf had hij laten weten dat de uitkomst voor hem niet doorslaggevend was, omdat de VS zich militair al in het voordeel acht.
Kloof over het Iraanse kernprogramma
Het grootste struikelblok was volgens Vance het Iraanse nucleaire dossier. De Amerikaanse delegatie legde naar eigen zeggen heldere eisen op tafel: Iran moest aantoonbaar afstand doen van een kernwapen en van het vermogen om er snel een te bouwen. In Washington gold dat als een kernvoorwaarde. Vance benadrukte dat dit voor de president prioriteit is en dat het doel via diplomatie moest worden bereikt. Tot nu toe zag de Amerikaanse kant daar onvoldoende beweging.
Iraanse staatsmedia meldden dat de verschillen breder en dieper zijn dan alleen het nucleaire vraagstuk. Zo lagen partijen ook ver uit elkaar over het heropenen van de Straat van Hormuz, de vrijgave van bevroren Iraanse tegoeden en de toekomst van de honderden kilo’s hoogverrijkt uranium die Iran in bezit heeft. Over al deze thema’s bleek in Islamabad geen brug te slaan.
Botsende percepties in Teheran en Washington
Volgens Midden-Oostenkenners schuurt het niet alleen over concrete eisen, maar ook over de manier waarop beide landen naar hetzelfde proces kijken. De Amerikaanse druk heeft Iran wel naar de tafel gebracht, maar in Teheran overheerst het gevoel dat het land die druk tot nu toe heeft weerstaan. Daardoor ziet de Iraanse leiding weinig reden om concessies te doen, terwijl Washington juist beweging verwacht.
Dat verschil in beleving werd na afloop zichtbaar in de reacties. Vance stelde dat Iran ervoor had gekozen om de Amerikaanse voorwaarden niet te accepteren. Voormalig minister van Buitenlandse Zaken Javad Zarif draaide die lezing om en zei op X dat juist dát de kern van het probleem is: onderhandelingen met Iran lopen spaak zodra Washington denkt de voorwaarden te kunnen dicteren. Volgens Teheran kan van echte gesprekken pas sprake zijn als de VS de “legitieme rechten en belangen van Iran” erkent en afziet van wat het “buitensporige eisen en onwettige verzoeken” noemt.
Spanningen rond de Straat van Hormuz
De veiligheid van de Straat van Hormuz, de smalle zeestraat waarlangs een groot deel van de mondiale oliehandel passeert, was een ander heet hangijzer. President Trump zei dit weekend dat de VS begonnen is de doorgang “schoon te vegen” om veilige scheepvaart mogelijk te maken. Admiraal Cooper bevestigde dat de marine stappen zet om vrije doorvaart te waarborgen, onder meer met zeedrones.
Volgens de VS zijn er dit weekend twee Amerikaanse fregatten door de zeestraat gevaren en werd een Iraanse drone die te dicht in de buurt kwam vernietigd. Teheran weersprak dat en ontkende dat Amerikaanse marineschepen toegang hadden gekregen. De tegengestelde lezingen illustreren hoe gespannen en ondoorzichtig de situatie op zee is.
Breder front: Libanon blijft twistpunt
Ook over de gevechten in en rond Libanon kwamen de partijen niet dichter bij elkaar. Iran, bijgestaan door gastland Pakistan, vindt dat de tijdelijke wapenstilstand ook moet gelden voor het noordelijke front, waar Hezbollah in gevecht is met Israël. Jeruzalem ziet dat anders en kreeg daarin steun van de Amerikanen. Voor Israël maakt Libanon geen deel uit van de huidige afspraken.
In Washington staan komende week gesprekken gepland tussen vertegenwoordigers van Libanon en Israël. Eerst spreken de ambassadeurs, later zou ook de Libanese premier Nawaf Salam naar de Amerikaanse hoofdstad reizen. Vanwege de gespannen situatie in eigen land stelde hij dat bezoek echter uit. Ondertussen liep de spanning op nadat Israël, op de dag dat het staakt-het-vuren met de VS en Iran werd aangekondigd, ongekend zware luchtaanvallen uitvoerde in Libanon. Daarbij vielen volgens lokale bronnen meer dan driehonderd doden, wat internationaal tot felle kritiek leidde.
Reactie uit Teheran
De Iraanse delegatie verklaarde na het mislukken van de gesprekken dat zij met open vizier de zaal was binnengegaan. Daarbij werd opgeroepen om redelijke eisen te stellen en de soevereine rechten van Iran te respecteren. Volgens Teheran is er pas uitzicht op een akkoord als financiële sancties en bevroren tegoeden worden besproken en als er duidelijke afspraken komen over het nucleaire materiaal dat het land bewaart.
Wat betekent dit voor het staakt-het-vuren?
De tijdelijke wapenstilstand van twee weken zou met het overleg in Islamabad moeten uitgroeien tot een duurzame regeling, maar die stap is nu niet gezet. Daarmee is onzeker hoe stevig het huidige staakt-het-vuren nog is en wat er gebeurt zodra de termijn afloopt. Pakistan, dat de gesprekken faciliteerde, riep alle partijen op om zich in elk geval aan de lopende afspraken te houden. Minister van Buitenlandse Zaken Ishaq Dar sprak de hoop uit dat een “positieve grondhouding” behouden blijft en dat er alsnog een route wordt gevonden naar een stabiele vrede en welvaart voor de regio en daarbuiten.
Vooruitblik: druk, diplomatie en risico op escalatie
In de komende dagen draait alles om twee vragen. Neemt Iran het laatste Amerikaanse voorstel serieus in overweging? En houden alle actoren zich aan het staakt-het-vuren, ondanks de grote meningsverschillen? Intussen blijft de situatie op zee kwetsbaar. Incidenten in de Straat van Hormuz kunnen snel uit de hand lopen, zeker nu beide zijden elkaars lezingen betwisten en zichtbaar bereid zijn om militair op te treden.
Ook diplomatiek dient er zich een belangrijk moment aan met de geplande gesprekken tussen Libanon en Israël in de VS. Als daar zelfs maar beperkte de-escalatie wordt bereikt, kan dat lucht geven in het bredere regionale dossier. Tegelijkertijd kunnen misrekeningen of nieuwe aanvallen het prille vertrouwen in het staakt-het-vuren ondermijnen. Voor Washington en Teheran blijft de kernvraag dezelfde: is er een formule te vinden waarin Iran voldoende garanties geeft over zijn nucleaire ambities, terwijl de VS genoeg tegemoetkomt op het gebied van sancties, veiligheid en regionale afspraken?
Na de mislukte ronde in Islamabad lijkt die uitruil nog ver weg. Toch benadrukken bemiddelaars dat een diplomatiek raamwerk het enige pad is dat duurzaam uitzicht biedt op rust. Of het laatste Amerikaanse aanbod daartoe een aanzet kan geven, wordt de lakmoesproef van de komende week.
