De toon in de Tweede Kamer was fel toen FVD-fractievoorzitter Lidewij de Vos het woord nam tijdens het debat over het nieuwe coalitieakkoord. Volgens De Vos stapelt het kabinet-Jetten plannen op die burgers extra geld kosten, zonder dat hun dagelijkse problemen worden opgelost. Ze sprak van “oude wijn in nieuwe zakken” en zette de toon voor een scherpe aanval op de koers van de coalitiepartijen.
Kern van de kritiek
De Vos richtte haar pijlen vooral op de financiële keuzes in het akkoord. In haar ogen groeit de overheid, terwijl gewone huishoudens steeds meer betalen. Ze schetste een beeld van een kabinet dat inzet op dure prioriteiten in Brussel en Den Haag, terwijl betaalbaarheid, veiligheid en beschikbaarheid van woningen onder druk staan. Volgens FVD blijft de kiezer zitten met de rekening.
Vrijheidsbijdrage en steun aan Oekraïne
Een van de meest besproken onderdelen is de zogeheten “Vrijheidsbijdrage”. De coalitie presenteert die als een bijdrage aan veiligheid en internationale stabiliteit, inclusief steun aan Oekraïne. De Vos noemde het echter feitelijk een nieuwe belasting. Volgens haar komt dit neer op een extra last van ongeveer 600 euro per huishouden per jaar, oplopend tot een totale opbrengst van ruim 5 miljard euro. Ze stelde dat het geld wegvloeit naar internationale verplichtingen, terwijl veel Nederlanders moeite hebben om rond te komen.
De coalitie heeft eerder benadrukt dat extra middelen nodig zijn om de defensie-inspanningen op peil te brengen en bondgenootschappelijke afspraken na te komen. Tegelijkertijd loopt de uitwerking van de bijdrage nog, en is niet alle detailwetgeving afgerond. Voorstanders wijzen op het belang van veiligheid en internationale solidariteit; tegenstanders, waaronder FVD, zien vooral een lastenverhoging voor huishoudens.
Migratie en kosten
Ook migratiebeleid was een groot thema in de bijdrage van De Vos. Zij becijferde dat migratie de schatkist jaarlijks tientallen miljarden kost en vertaalde dat naar een forse gemiddelde last per huishouden. Daarbij koppelde ze die kosten aan problemen die burgers direct merken: druk op de woningmarkt, wachttijden in de zorg en druk op publieke voorzieningen.
In het coalitieakkoord staan maatregelen om migratie beter te sturen en instroom te beheersen, maar een volledige instroomstop – zoals FVD wil – ontbreekt. De Vos vindt dat de plannen niet ver genoeg gaan en dat er duidelijke grenzen en afdwingbare afspraken nodig zijn. De coalitie wijst erop dat Europese wetgeving en internationale verdragen kaders stellen, en dat maatregelen vooral gericht zijn op versnelling van procedures, terugkeer en het bestrijden van misbruik.
Boeren, stikstof en leefomgeving
Verder keerde De Vos zich tegen het herinvoeren of uitbreiden van fondsen die samenhangen met stikstof- en natuurdoelen. Zij vreest dat zulke fondsen boeren van hun bedrijf en land drukken en dat er te weinig perspectief is voor de agrarische sector. Volgens FVD moeten investeringen juist gaan naar innovatie, minder regeldruk en het versterken van voedselzekerheid.
De coalitie verdedigt dat stikstof- en natuurdoelen wettelijk en juridisch noodzakelijk zijn om vergunningverlening op gang te brengen en economische ontwikkeling mogelijk te maken. Tegelijkertijd belooft zij ruimte voor innovatie, ondersteuning bij omschakeling en aandacht voor regionale maatwerkoplossingen. De spanning tussen natuurdoelen en boerenperspectief blijft een van de gevoeligste dossiers.
Zorgkosten en eigen risico
De Vos waarschuwde daarnaast voor stijgende zorgkosten. Met name een hoger eigen risico raakt volgens haar mensen die weinig te besteden hebben. Een verhoging richting 460 euro zou, in haar woorden, de betaalbaarheid van noodzakelijke zorg onder druk zetten. FVD pleit voor een systeem dat voorspelbaarder en toegankelijker is, met minder financiële drempels aan de voorkant.
De coalitie stelt dat de zorg op lange termijn alleen houdbaar blijft met gerichte bezuinigingen, preventie en een betere inrichting van het stelsel. Over de exacte invulling van het eigen risico en compensatiemaatregelen voor lage inkomens wordt nog onderhandeld. Het spanningsveld tussen betaalbaarheid en houdbaarheid van de zorg blijft daarmee centraal.
Pensioenleeftijd en arbeidsmarkt
Volgens De Vos dreigt de pensioenleeftijd verder op te schuiven richting 70 jaar of hoger. FVD noemt dat onwenselijk, zeker voor mensen met zwaar werk of een lang arbeidsverleden. De partij wil dat er meer oog komt voor de verschillen in gezondheid en arbeidsbelasting tussen sectoren en pleit voor meer ruimte voor eerder uittreden.
De coalitie verwijst naar de vergrijzing en de stijgende levensverwachting als reden om de koppeling tussen levensverwachting en AOW-leeftijd in stand te houden. Wel wordt gekeken naar regelingen voor zwaar werk, duurzame inzetbaarheid en scholing, zodat meer mensen gezond het werk kunnen volhouden.
Alternatieven volgens FVD
In haar bijdrage schetste De Vos een andere koers. Volgens FVD moet de overheid minder geld en energie stoppen in grote transities en meer in directe problemen: betaalbare woningen, veiligheid in de wijk, een betrouwbaar energienet en lagere lasten. De partij ziet kernenergie als serieuze optie om het stroomnet te versterken en de leveringszekerheid te verbeteren. Ook wil FVD regels schrappen die volgens haar innovatie remmen en kosten opdrijven.
De Vos zei dat haar fractie bereid is mee te werken aan voorstellen die de energievoorziening versterken en regeldruk verminderen. Voor plannen die volgens FVD de rekening bij burgers neerleggen of nationale zeggenschap uithollen, zal de partij geen steun geven.
Reacties en vervolg
Vanuit de coalitie klonk het bekende weerwoord: de keuzes zijn volgens hen nodig om Nederland weerbaar te houden, de economie toekomstbestendig te maken en de rechtsstaat te beschermen. Tegelijkertijd leeft in de Kamer breed de zorg over de betaalbaarheid voor huishoudens. De precieze impact van de maatregelen wordt de komende maanden duidelijk bij de uitwerking in wetgeving en de doorrekening door planbureaus.
Oppositiepartijen verschillen onderling in hun kritiek en accenten, maar delen vaak de roep om meer zicht op concrete effecten en betere prioritering. De komende debatten over de Voorjaarsnota en de begrotingen worden bepalend voor hoe de plannen landen en waar bijsturing mogelijk is.
Wat betekent dit voor burgers?
Voor huishoudens draait het om drie vragen: wat verandert er in de portemonnee, wat gebeurt er met wonen en zorg, en hoe zeker is de energievoorziening? Als de Vrijheidsbijdrage en andere lastenmaatregelen doorgaan, kan dat de maandlasten verhogen. Tegelijkertijd moet duidelijk worden welke compensaties of gerichte steun er komen voor lagere en middeninkomens. Op het gebied van wonen is de verwachting dat maatregelen rond bouwen, versnelling van procedures en beschikbaarheid centraal staan, maar de effecten daarvan kosten tijd. In de zorg speelt de toegankelijkheid, met het eigen risico en wachttijden als bekende pijnpunten. En bij energie blijft de mix van opwek, netverzwaring en mogelijke inzet van kernenergie onderwerp van debat.
Vooruitblik
Het debat liet vooral zien hoe gepolariseerd de discussies zijn over de richting van het land en de verdeling van kosten. FVD heeft duidelijk gemaakt dat het een harde oppositielijn volgt tegen hogere lasten en vergaande Europese of internationale verplichtingen, terwijl de coalitie inzet op financiële ruimte voor veiligheid, klimaat en rechtsstatelijke doelen. In de komende weken worden voorstellen concreter in wetsontwerpen en doorrekeningen. Dan zal blijken waar meerderheden ontstaan en waar de plannen moeten worden aangescherpt.
Voor nu is helder dat de keuze tussen investeren in lange termijn-doelen en het direct verlichten van lasten voor burgers het politieke hart van de discussie vormt. De Kamer krijgt snel een nieuwe kans om die balans te zoeken wanneer de eerste wetsvoorstellen naar de plenaire zaal komen.
