Mark Rutte heeft in een interview met het Financieele Dagblad de discussie over Europese veiligheid scherp neergezet. Volgens de NAVO-chef kan Europa niet zonder de Verenigde Staten, zeker niet als het gaat om afschrikking en nucleaire bescherming. Dat staat haaks op het idee van een volledig “strategisch autonoom” Europa waar in Brussel en enkele hoofdsteden vaak hardop over wordt gedroomd. Rutte prikt die ballon door en wijst op een simpele realiteit: zonder Amerikaanse steun is de Europese veiligheid nu niet gegarandeerd.
Rutte: VS blijven cruciaal
In het gesprek met het FD was Rutte helder: op de vraag of Europa het zonder de VS kan, antwoordde hij: “Wat mij betreft nooit.” Hij benadrukte dat de Amerikaanse nucleaire paraplu de ultieme zekerheid biedt voor de veiligheid van Europese bondgenoten. Dat is geen nieuwe boodschap, maar wel een die in het huidige debat aan gewicht wint. Als secretaris-generaal van de NAVO kijkt Rutte naar de militaire balans, de beschikbare middelen en de snelheid waarmee Europa op eigen benen zou kunnen staan. Zijn conclusie: daar zijn we nog niet, en het is onzeker of dat op korte termijn haalbaar is.
Debat over strategische autonomie
In Europa klinkt al jaren de roep om meer zelfstandigheid op defensiegebied. De term “strategische autonomie” staat voor het vermogen om zonder anderen te kunnen handelen, militair en politiek. Die ambitie gaat samen met plannen om de Europese defensie-industrie te versterken, om meer gezamenlijk aan te schaffen en om de defensie-uitgaven op te schroeven. Tegelijkertijd is er scepsis. Kritische stemmen wijzen op de schaal van wat nodig is, de versnippering van Europese legers en de tijd die het kost om productie op te voeren. Met de onzekerheid rond Amerikaanse politiek en mogelijke koerswijzigingen in Washington wordt de vraag extra urgent: hoeveel kan Europa zelf, en hoe snel?
De rol van de nucleaire paraplu
De kern van Rutte’s boodschap draait om nucleaire afschrikking. Binnen de NAVO is de Amerikaanse capaciteit de ruggengraat van die afschrikking. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk hebben eigen kernwapenarsenalen, maar die dekken de NAVO-brede paraplu niet één-op-één. Bovendien gaat het niet alleen om wapens, maar om doctrine, commandostructuren, logistiek en geloofwaardige inzetbaarheid. Dat alles is decennialang gezamenlijk opgebouwd in NAVO-verband, met de Verenigde Staten als spil. Zonder die pijler zou de Europese defensiearchitectuur er heel anders uitzien en zouden investeringen en afstemming nog omvangrijker moeten worden dan nu al het geval is.
Geld, prioriteiten en politieke keuzes
Rutte herhaalde ook een bekend pijnpunt: Europese landen geven nog steeds te weinig uit aan defensie, en de industrie moet sneller opschalen. Dat sluit aan bij NAVO-afspraken. Alle bondgenoten hebben beloofd minimaal 2 procent van het bbp aan defensie te besteden. Het aantal landen dat die norm haalt, loopt de laatste twee jaar op, mede door de oorlog in Oekraïne en het besef dat voorraden, munitie en luchtverdediging snel aangevuld moeten worden. Maar het is nog niet overal genoeg. Grote projecten kosten tijd, contracten vergen zekerheid en productiecapaciteit laat zich niet van de ene op de andere dag verdubbelen.
Achter die cijfers schuilt een politieke discussie over prioriteiten. Meer defensie betekent ergens anders minder uitgaven of hogere belastingen, of beide. In veel landen woedt het debat over waar te besparen en waar juist te investeren. Tegenstanders vrezen dat sociale voorzieningen of andere publieke taken onder druk komen. Voorstanders benadrukken dat veiligheid een basisvoorwaarde is voor alles wat we verder willen. Wat vaststaat: echte strategische zelfstandigheid vereist langdurige, hoge investeringen en consistente politieke keuzes over meerdere kabinetten heen.
Reacties en spanningsveld
Rutte’s boodschap valt in een Europa waar de meningen uiteenlopen. Sommige politici zien een Europese defensiepoot die zo sterk mogelijk moet worden, naast en binnen de NAVO. Anderen willen verder gaan en dromen van een heus Europees leger met eigen commandovoering. Aan de andere kant zijn er regeringen die de NAVO, en daarmee de band met de Verenigde Staten, nadrukkelijk als hoeksteen blijven zien. De ervaringen van de afgelopen jaren, met toenemende dreiging aan de oostflank en onvoorspelbaarheid in de wereldorde, zorgen voor een groeiend draagvlak om meer uit te geven en sneller samen te werken.
De politiek zoekt intussen naar een evenwicht. Europa wil minder kwetsbaar zijn voor wisselende Amerikaanse prioriteiten, maar beseft dat de trans-Atlantische band voor de geloofwaardigheid van de afschrikking cruciaal blijft. Die spanning is zichtbaar in de discussies over munitievoorraden, luchtverdediging, scheepsbouw en hightech. Er wordt voortgang geboekt met gezamenlijke projecten en bestellingen, maar de vraag is of het tempo hoog genoeg is.
Wat betekent dit voor Europa?
Als Europa echt minder afhankelijk wil worden, zijn er enkele concrete stappen onvermijdelijk. Ten eerste: structureel hogere defensiebudgetten, vastgelegd in meerjarenplannen, zodat industrie en krijgsmachten zekerheid hebben. Ten tweede: versnelling van productie en gezamenlijke inkoop, met standaardisatie waar mogelijk. Ten derde: gericht investeren in capaciteiten die schaarser zijn, zoals lucht- en raketverdediging, munitie, verkenning en cyber. Ten vierde: betere interoperabiliteit tussen Europese legers en een duidelijke verdeling van taken binnen de NAVO, zodat dubbelingen afnemen en hiaten worden gedicht.
Ook het politieke besluitvormingsproces moet sneller. Leveringen aan Oekraïne hebben laten zien dat er veel kan als de urgentie groot is, maar ook dat procedures vaak traag zijn. Voor een geloofwaardige afschrikking is voorspelbaarheid nodig: vaste lijnen, duidelijke prioriteiten en minder ad-hoc. Dat vraagt om samenwerking tussen lidstaten, de EU, de NAVO en de industrie.
Vooruitblik
De komende maanden en jaren zullen drie zaken bepalend zijn. Eén: de uitkomst van nationale begrotingsrondes en of landen de 2-procentnorm volhouden of verhogen. Twee: de voortgang van Europese projecten voor munitie, luchtverdediging en industriële opschaling. Drie: de politieke dynamiek in de Verenigde Staten en de richting van de trans-Atlantische relatie. Rutte’s boodschap is duidelijk: voor de veiligheid van Europa is de band met Washington nu onmisbaar. Tegelijk groeit het besef dat een stevigere Europese pijler binnen de NAVO nodig is om risico’s op te vangen en verantwoordelijkheid te nemen. De vraag is niet óf, maar hoe snel en hoe consequent Europa die stap zet.
Kernachtig samengevat: zonder de VS staat de Europese afschrikking er vandaag zwakker voor. Wie dat wil veranderen, moet langjarig investeren, slimmer samenwerken en de defensie-industrie op volle toeren laten draaien. Pas dan komt strategische zelfstandigheid in beeld. Tot die tijd blijft de NAVO, met Amerika als anker, de garantie onder de Europese veiligheid.
