Het kabinet onderzoekt of Nederland een grote bijdrage kan leveren aan een internationale missie in Oekraïne. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft de regering dat er wordt gekeken naar een mogelijke inzet van een internationale troepenmacht als onderdeel van veiligheidsafspraken rond een wapenstilstand. Premier Dick Schoof is onderweg naar Parijs voor overleg met de zogeheten Coalition of the Willing, waar deze plannen op tafel liggen.
Kabinet verkent substantiële bijdrage
De kern van de Kamerbrief is helder: Nederland houdt rekening met een scenario waarin er niet alleen materiële steun wordt gegeven, maar waarin ook militair personeel kan worden ingezet in en rond Oekraïne. Het gaat om een “substantiële bijdrage” aan een Multinational Force Ukraine (MNF-U), mocht zo’n troepenmacht er komen. De inzet zou samenhangen met beveiliging en toezicht bij een mogelijk staakt-het-vuren, en met verdere ondersteuning van de Oekraïense krijgsmacht.
Die formulering betekent concreet dat de opties verder gaan dan het leveren van materieel of het trainen van militairen buiten het frontgebied. Er wordt ook gekeken naar taken in het gebied zelf, bijvoorbeeld waar een bestandslijn zou kunnen ontstaan. Dat maakt de discussie in Den Haag scherp: het risico voor Nederlandse militairen kan dan aanzienlijk zijn.
Schoof naar Parijs voor overleg
Premier Schoof spreekt in Parijs met partners in een ad-hoc coalitie die wordt aangestuurd door een beperkt aantal Europese landen, met een prominente rol voor Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Aanleiding is de internationale zoektocht naar een haalbaar vredesproces en naar afspraken die een wapenstilstand kunnen ondersteunen. Daarbij wordt ook gekeken naar wie die afspraken op de grond kan bewaken.
In de internationale context klinkt dat de Verenigde Staten inzetten op een wapenstilstand en bereid zijn garanties te verkennen, maar dat Europa meer van de uitvoering op zich zou moeten nemen. Europese landen, waaronder Nederland, krijgen daardoor een grotere rol in het borgen van de veiligheid ter plaatse. Dat vraagt politieke keuzes, maar ook militaire capaciteit en duidelijke spelregels.
Wat staat er in de Kamerbrief?
De brief noemt meerdere sporen. Ten eerste wil het kabinet doorgaan met het versterken en moderniseren van de Oekraïense strijdkrachten, zoals Nederland dat de afgelopen jaren al deed met trainingen, materiële steun en onderhoud. Nieuw is dat er expliciet wordt gesproken over militaire inzet als onderdeel van veiligheidsafspraken, inclusief toezicht op een bestandslijn als die er komt.
Toezicht op zo’n lijn betekent dat militairen, onder internationale vlag, ter plaatse controleren of partijen zich aan de afspraken houden. Dat soort monitoring vergt aanwezigheid, waarneming, rapportage en, waar mogelijk, de-escalatie. Zulke taken zijn in andere missies eerder uitgevoerd, maar in Oekraïne ligt de spanning hoger en zijn de risico’s groter.
Mogelijke taken van een internationale troepenmacht
Over de precieze inhoud is nog niets besloten, maar op basis van vergelijkbare missies en de huidige verkenning denkt het kabinet aan taken als:
- Toezicht op en rapportage over een bestandslijn of demilitariseerde zone
- Beveiliging van waarnemers, logistieke knooppunten en sleutelinfra
- Ondersteuning bij training en modernisering van Oekraïense eenheden
- Advisering en coördinatie met lokale en internationale partners
Welke taken Nederland eventueel op zich zou nemen, hangt af van het mandaat, de omvang van de missie en de internationale afspraken. Het kabinet benadrukt dat over inzet van Nederlandse militairen altijd apart wordt besloten en dat de Kamer daarbij een formele rol heeft.
Geen NAVO-missie, wel Europese verantwoordelijkheid
De gesprekken gaan niet over een NAVO-operatie. Het betreft een coalitie van bereidwillige landen, die samenwerken buiten het NAVO-kader. Dat heeft voor- en nadelen. Voordeel is dat zo sneller afspraken kunnen worden gemaakt. Nadeel is dat de collectieve waarborgen van artikel 5 van het NAVO-verdrag niet gelden en dat landen zelf de risico’s en bescherming moeten organiseren.
Europa neemt in dit scenario meer verantwoordelijkheid. Dat past bij de bredere beweging waarin Europese landen meer doen aan hun eigen veiligheid en aan stabiliteit aan de randen van het continent. De vraag is wel of alle landen tegelijk voldoende capaciteit, een gedeelde strategie en het vereiste politieke draagvlak hebben.
Besluitvorming en artikel 100-procedure
Het kabinet zegt de Kamer via de artikel 100-procedure te informeren zodra er een concreet voorstel ligt voor inzet van de Nederlandse krijgsmacht. Die procedure is in Nederland de standaard voor militaire missies: het kabinet stuurt een uitgebreid besluitvormingsdocument, de Kamer debatteert en spreekt zich uit, en pas daarna valt het definitieve besluit.
Tegenstanders vrezen dat internationale toezeggingen in diplomatiek overleg al veel richting geven voordat de Kamer formeel aan zet is. Voorstanders benadrukken dat zonder vroegtijdige verkenning geen reële opties op tafel komen. De komende weken zal duidelijk worden hoe ver de gesprekken zijn en hoeveel speelruimte Nederland nog heeft.
Reacties en zorgen in Den Haag
De politieke reacties lopen uiteen. Voorstanders zien een kans om een wapenstilstand te verankeren en Oekraïne te helpen de eigen veiligheid op te bouwen. Volgens hen hoort daar, als het niet anders kan, ook een beperkte en goed afgebakende internationale aanwezigheid bij.
Kritische stemmen waarschuwen voor missiedruk en risico’s voor militairen op of nabij een frontlijn. Zij vragen om heldere doelen, een strikt mandaat, stevige force protection en duidelijke afspraken over wat er gebeurt als afspraken worden geschonden. Ook wordt gewezen op de staat van de Nederlandse krijgsmacht, die de laatste jaren wel is aangevuld, maar nog kampt met krapte in personeel, munitie en materieel.
Wat betekent dit voor Nederland?
Hoe groot een Nederlandse bijdrage zou zijn, is nog onbekend. Het kan variëren van een beperkte staf- of trainingsbijdrage tot een robuuster contingent voor beveiliging en monitoring. Mogelijke onderdelen zijn onder meer genie, verbindings- en inlichtingenondersteuning, medische capaciteit, logistiek en force protection. Al die opties vragen mensen, middelen en een duidelijke commandostructuur.
Ook het juridische kader is belangrijk. Een internationaal mandaat, bijvoorbeeld via een breed gedragen coalitie-afspraak en bij voorkeur in samenhang met EU- en NAVO-partners, bepaalt wat militairen wel en niet mogen. De regels van inzet, de veiligheidssituatie ter plaatse en de afspraken met Oekraïne zijn daarin doorslaggevend.
Internationale context
De actuele Amerikaanse lijn richt zich op het verkennen van een wapenstilstand en op garanties die escalatie moeten voorkomen. Tegelijk klinkt de verwachting dat Europa meer van de uitvoering draagt, zeker als het gaat om langdurige aanwezigheid en civiel-militaire ondersteuning. Frankrijk en het VK trekken in Europa vaak de kar bij dit soort veiligheidsvraagstukken. Voor Nederland is afstemming met die partners, maar ook met Duitsland, de EU en de NAVO, essentieel.
Belangrijk is ook hoe Oekraïne en Rusland op concrete voorstellen reageren. Zonder breed gedragen afspraken is de kans op incidenten groot. Daarom leggen landen nu veel nadruk op de praktische uitvoerbaarheid: duidelijke demarcatie, heldere meldlijnen en een geloofwaardig reactie- en de-escalatiemechanisme.
Vervolgstappen
De besprekingen in Parijs zijn een volgende stap in het verkennen van wat er nodig en mogelijk is. Het kabinet werkt intussen scenario’s uit en zal de Kamer bij nieuwe ontwikkelingen informeren. Als er een concreet voorstel komt, volgt de artikel 100-procedure en een openbaar debat over doelen, middelen en risico’s.
De inzet is groot: het stoppen van geweld en het voorkomen van nieuwe escalatie, maar ook het beschermen van militairen die ter plekke toezicht moeten houden. De komende periode zal blijken of er voldoende internationale overeenstemming ontstaat voor een missie, wat het mandaat wordt en welke rol Nederland daarin wil en kan spelen.
Kortom: Nederland bereidt zich voor op serieuze keuzes over veiligheid in Europa. Of er uiteindelijk daadwerkelijk Nederlandse militairen naar Oekraïne gaan, hangt af van de uitkomst van de onderhandelingen, het mandaat en het oordeel van de Tweede Kamer. Die beslissingen worden de komende weken en maanden stap voor stap zichtbaar.
