D66, VVD en CDA onderzoeken de mogelijkheid om samen een minderheidskabinet te vormen. Aan de talkshowtafel van De Oranjewinter leidde dat direct tot stevige discussie. Volgens mediacriticus Victor Vlam is zo’n constructie een slecht signaal richting kiezers, omdat een groot deel van de rechtse achterban zich niet gehoord zal voelen. De VVD had graag JA21 betrokken om zo een meerderheidskabinet te vormen, maar D66-leider Rob Jetten ziet die samenwerking niet zitten.
Politieke Context
De formatie is al langer een lastige puzzel. Partijen zoeken naar een combinatie die politiek haalbaar is én inhoudelijk genoeg overeenstemming heeft om vier jaar te kunnen regeren. In zo’n zoektocht komt een minderheidskabinet vaak in beeld wanneer een stabiele meerderheid niet lukt. D66, VVD en CDA vormen samen een middenkoers, maar missen zetels om zelfstandig een meerderheid te hebben. Daarom zouden ze per thema steun moeten zoeken in de Kamer.
Dat is niet nieuw in Nederland. Minderheidskabinetten kwamen eerder voor en draaien in de praktijk op gedoogsteun of wisselende meerderheden. Het voordeel is flexibiliteit en ruimte voor maatwerk. Het nadeel: een groter risico op wankele besluitvorming en langdurige onderhandelingen per dossier.
Wat Is Een Minderheidskabinet?
Een minderheidskabinet bestaat uit partijen die samen geen 76 zetels in de Tweede Kamer hebben. Daardoor moeten ze buiten het kabinet steun vinden voor hun plannen. Dat kan door afspraken te maken met één vaste partij (gedoogsteun) of door per onderwerp andere partijen aan boord te krijgen. Zo’n aanpak kan democratisch verfrissend zijn, omdat meer partijen invloed krijgen. Tegelijk kost het tijd, en kan het beleid minder scherp of minder voorspelbaar worden.
Reacties Aan Tafel
In De Oranjewinter waren de meningen snel gemaakt. Victor Vlam noemde de stap richting een minderheidskabinet een affront voor een groot deel van de kiezers. Hij wijst erop dat er volgens hem tientallen Kamerzetels rechts van de VVD zijn die in zo’n middenkabinet niet of nauwelijks aan bod komen. Gevolg, zegt hij: beleid dat tussen wal en schip valt.
Vlam verwacht dat op dossiers als migratie weinig fundamentele veranderingen worden doorgevoerd, terwijl klimaatuitgaven op niveau blijven en Europese samenwerking niet wordt afgeremd. In zijn woorden: dit is niet waar een flink deel van de kiezers op hoopte, en de teleurstelling kan groot worden. Het is een duidelijke waarschuwing: wie het midden kiest, moet laten zien dat er toch resultaten komen.
Rol Van JA21 En De Rekensom
De VVD zou liever naar een meerderheidskabinet bewegen en ziet JA21 als logische partner om de rechterflank te versterken. Met die extra zetels komt een kabinet sneller aan een stabiele basis. Maar D66-leider Rob Jetten ligt dwars. Zijn partij staat op onderwerpen als klimaat, migratie en rechtsstaat op flinke afstand van JA21. Voor D66 weegt het risico op scherpe koerswijzigingen zwaarder dan het voordeel van een numerieke meerderheid.
Die tegenstelling illustreert het bredere dilemma van deze formatie: stabiliteit via het midden, of scherpere keuzes via een kanteling naar rechts. Voor de VVD is samenwerking met JA21 een manier om de stem van de rechtse kiezer te honoreren. Voor D66 is het een brug te ver en politiek onwenselijk. Het CDA, dat electoraal wil herstellen en inhoudelijk wil meeregeren, probeert in dat spanningsveld positie te kiezen zonder zichzelf vast te rijden.
Mogelijke Gevolgen Voor Beleid
Mocht het minderheidskabinet er komen, dan tekent de marsroute zich ruwweg af:
– Migratie: Vlam verwacht beperkte koerswijzigingen. Zichtbare aanscherpingen vergen steun van partijen rechts van de VVD, en die is onzeker. Het risico is dat compromissen blijven steken in kleine stappen.
– Klimaat en energie: Met D66 aan tafel blijft de ambitie hoog. Investeringen in de energietransitie en afspraken over CO2-reductie zullen waarschijnlijk doorgaan, al kan de precieze invulling per dossier wisselen als er steun bij verschillende oppositiepartijen nodig is.
– Europa: Verdere integratie stopzetten lijkt niet het uitgangspunt van deze combinatie. Het kabinet zal eerder inzetten op pragmatische samenwerking in Brussel, bijvoorbeeld rond handel, veiligheid en migratie, dan op een rem op integratie. Ook hier is parlementaire steun bepalend voor de ruimte die het kabinet krijgt.
Het geheel maakt dat de koers van zo’n kabinet per thema kan schommelen, afhankelijk van wie er in de Kamer mee stemt. Dat vraagt om fijngevoelige politiek en duidelijke uitleg aan het publiek: waarom worden keuzes gemaakt, met wie, en wat levert het op?
Kijk Op Het Kiezersmandaat
De kritiek van Vlam raakt aan een bredere vraag: hoe weeg je het kiezersmandaat? Wie veel rechtse zetels telt, verwacht een beleid dat daar bij past. Wie inzet op een breder midden, benadrukt bestuurbaarheid en stabiliteit. In Nederland, met een versnipperd politiek landschap, is die spanning steeds vaker zichtbaar. Kabinetten moeten stoelen bijschuiven, meerderheden bouwen en vaart houden, terwijl de Kamer en achterban meekijken.
Voor partijen betekent dit: duidelijker prioriteiten kiezen en die stap voor stap binnenhalen. Voor kiezers: geduld hebben met de praktijk van coalitiepolitiek. Voor een minderheidskabinet is dat extra scherp, omdat elke wet een nieuwe ronde langs fracties vereist.
Wat Betekent Dit Voor De Formatie?
Komende tijd is cruciaal. D66, VVD en CDA moeten laten zien dat ze niet alleen de poppetjes rond hebben, maar ook een geloofwaardig programma. Ze hebben bovendien externe partners nodig. Mogelijke routes zijn vaste samenwerkingsafspraken met één of twee partijen op kernonderwerpen, of een akkoord op hoofdlijnen met de Kamer over begroting en grote hervormingen.
Transparantie kan helpen: schets per thema met welke partijen je de meerderheid zoekt, en waarom. Dat geeft oppositiepartijen invloed en verantwoordelijkheid, maar maakt ook zichtbaar waar het schuurt. Zonder zo’n aanpak dreigt stuurloosheid, precies de zorg die critici als Vlam uitspreken.
Vooruitblik
Of het minderheidskabinet er komt, hangt af van de bereidheid om over schaduwen heen te stappen en afspraken te maken die langer dan een paar maanden meegaan. De eerste echte test volgt bij de begroting en een aantal symbolische dossiers, zoals migratie en klimaat. Lukt het de drie partijen om daar snel meerderheden te vinden, dan kan het model werken. Lukt dat niet, dan krijgt de kritiek dat dit middenkabinet “nergens écht het verschil maakt” nieuwe munitie.
De inzet is dus helder: draagvlak bouwen zonder je eigen koers te verliezen. De komende weken laten zien of D66, VVD en CDA die belofte kunnen waarmaken, en of sceptische kiezers alsnog overtuigd raken dat een minderheidskabinet meer is dan een noodgreep.
