De VVD trekt een duidelijke streep in het zand: het Nederlandse IT-bedrijf Solvinity, beheerder van onder meer DigiD en MijnOverheid, mag niet in Amerikaanse handen vallen. Daarmee kiest de partij, die jarenlang stond voor open markten en zo min mogelijk staatsingrijpen, nadrukkelijk voor digitale soevereiniteit. Het debat raakt aan meer dan één overname. Het gaat over wie de sleutel bezit van het digitale hart van de Nederlandse overheid.
Wat speelt er precies rond Solvinity en DigiD?
Solvinity is geen willekeurige ICT-dienstverlener. Het bedrijf beheert systemen die miljoenen Nederlanders dagelijks gebruiken: DigiD, de toegangspoort tot belastingen, toeslagen en gemeentelijke diensten, en ook onderdelen van MijnOverheid en het CJIB. Wie inlogt bij de overheid, doet dat via deze infrastructuur. De aangekondigde overname door Kyndryl, een groot Amerikaans techbedrijf, zet daarom alle politieke antennes aan. Het gaat hier niet alleen om servers en software, maar om het fundament van publieke dienstverlening en vertrouwelijke gegevens van burgers.
De zorg over Amerikaanse jurisdictie en de CLOUD Act
De kern van de onrust zit in het juridische risico. Als Solvinity een Amerikaanse eigenaar krijgt, kan het bedrijf onder Amerikaanse wetgeving vallen, waaronder de CLOUD Act. Die wet geeft Amerikaanse autoriteiten onder voorwaarden toegang tot gegevens van bedrijven die onder Amerikaanse jurisdictie staan, zelfs als die data fysiek in Europa worden bewaard. Dat scenario voelt voor veel partijen ongemakkelijk: Nederlandse overheidsdata zouden, in theorie, buiten het bereik van de Nederlandse wetgever kunnen vallen. Voor vitale digitale infrastructuur is dat een grens waar de politiek niet zomaar overheen stapt.
Brede politiek steunfront in de Tweede Kamer
Opvallend is hoe breed de zorgen worden gedeeld. Niet alleen oppositiepartijen, maar ook coalitiegezinden staan op één lijn. GroenLinks-PvdA, D66, CDA, BBB én de VVD willen dat het kabinet onderzoekt of en hoe de overname kan worden tegengehouden. VVD-Kamerlid Hilde Wendel verwoordde het stevig op X: Nederland moet zo autonoom mogelijk blijven in zijn vitale digitale infrastructuur; Solvinity hoort daarom niet in Amerikaanse handen. Het signaal is helder: dit onderwerp overstijgt partijpolitiek en raakt de kern van staatsveiligheid en publieke betrouwbaarheid.
Van vrije markt naar gerichte ingreep
Voor de VVD is dit een markante koerscorrectie. Jarenlang profileerde de partij zich als hoeder van open kapitaalmarkten en internationale investeringen. Chinese financiers of Amerikaanse techreuzen waren in dat denken welkom, zolang ze zich aan de regels hielden en innovatie en concurrentie aanjaagden. Het etiket “protectionisme” werd gereserveerd voor wie grenzen wilde opwerpen. Met de casus-Solvinity laat de partij echter zien dat principes grenzen kennen zodra vitale publieke belangen in het geding zijn.
In het parlementaire debat sprak Wendel zelfs over een veiligheidsrisico en waarschuwde zij dat Nederland niet aan een “bigtech-infuus” moet hangen. De onderliggende redenering: data van burgers zijn geen handelswaar en de toegangspoort tot de staat hoort niet afhankelijk te zijn van buitenlandse wetgeving of grillen van de markt.
Is dit breken met het liberale denken?
De vraag dringt zich op of de VVD hiermee haar ideologische veren afschudt. Toch is het onderscheid dat nu wordt gemaakt te verdedigen. Er is een wezenlijk verschil tussen een commercieel productiebedrijf en de ruggengraat van de digitale overheid. DigiD en MijnOverheid zijn te vergelijken met energie, defensie of waterbeheer: infrastructuur waarvan uitval of misbruik direct de publieke orde raakt. Het debat gaat dus niet óf de markt zijn werk moet doen, maar wáár de grens ligt. Wanneer is iets strategisch genoeg om nationale controle voorrang te geven boven mondiale marktwerking?
De kwestie legt een bredere realiteit bloot: absolute marktwerking bestaat niet in sectoren die cruciaal zijn voor staatsveiligheid en democratische rechtszekerheid. Zelfs liberale partijen erkennen dat hier publieke randvoorwaarden zwaarder wegen dan commerciële logica.
Soevereiniteit als strategische noodzaak
Wat we zien, is een herwaardering van soevereiniteit als bestuurlijke opdracht. In een wereld van geopolitieke spanningen, digitale afhankelijkheden en extraterritoriale wetgeving is autonomie in vitale ketens geen luxe, maar noodzaak. Europa bouwt aan eigen chipscapaciteit, aan cloudnormen en aan strengere dataprotectie. Nederland past daar logisch in door de digitale voordeur van de staat onder nationaal gezag te willen houden. De ironie is duidelijk: de partij die lang waarschuwde voor economisch nationalisme pleit nu zelf voor ingrijpen om publieke controle te borgen. Maar misschien is dat minder draai dan aanpassing aan een nieuwe werkelijkheid.
Wat kan het kabinet nu doen?
De Kamer vraagt het kabinet te verkennen of en hoe de deal kan worden tegengehouden of aangepast. Daarbij liggen grofweg drie routes voor de hand:
- Toetsing via investeringsscreening: sinds kort kan Nederland risicovolle overnames in vitale sectoren toetsen en, als het publieke belang in gevaar komt, voorwaarden stellen of ingrijpen.
- Contractuele borging: ook zonder outright blokkade kan de staat in aanbestedingen en beheerscontracten harde eisen opnemen over datalocatie, juridische zeggenschap en incidentrespons, zodat publieke controle gegarandeerd blijft.
- Versterken van nationale of Europese alternatieven: door te investeren in publieke cloudstandaarden, soevereine hosting en strikte compliance-kaders kan afhankelijkheid van niet-Europese aanbieders worden verminderd.
Welke combinatie het ook wordt, de inzet is dezelfde: zekerheid dat Nederlandse overheidsdata onder Nederlands en Europees recht blijven, met minimale exposure naar buitenlandse jurisdictie.
Gevolgen voor de digitale markt
De uitkomst van dit dossier zal verder reiken dan Solvinity alleen. Een strikte lijn kan leidend worden voor andere vitale IT-diensten, van identiteitsmanagement tot beveiligde cloud en betalingsknooppunten. Leveranciers zullen scherper moeten aantonen waar data staan, wie er juridisch bij kan en hoe onafhankelijk incidenten worden afgehandeld. Voor buitenlandse partijen betekent dit meer waarborgen en mogelijk minder ruimte. Voor Nederlandse en Europese aanbieders biedt het kansen, maar ook verantwoordelijkheid om kwaliteit, veiligheid en schaal te leveren.
Conclusie: meer dan een incident
De discussie over Solvinity en DigiD is een lakmoesproef voor hoe Nederland zijn digitale staat wil beveiligen. De VVD kiest, samen met een brede Kamermeerderheid, nadrukkelijk voor autonomie in een sector waar de belangen simpelweg te groot zijn om aan de markt over te laten. Het markeert geen afscheid van vrijhandel, maar wel de erkenning dat nationale veiligheid en publieke regie zwaarder wegen wanneer het gaat om het zenuwstelsel van de overheid. In die zin is dit geen ideologische breuk, maar politieke volwassenheid: eerst de basis op orde, dan pas de rest.
