Op het oefenterrein van het Artillerie Schietkamp (ASK) bij ’t Harde is woensdag rond het middaguur een grote natuurbrand uitgebroken. Brandweerkorpsen uit de wijde omtrek en blushelikopters van Defensie zijn ingezet om de vlammen onder controle te krijgen. De rookpluim trekt over een groot deel van het land en is op verschillende plekken zichtbaar én te ruiken. Via NL-Alert is gewaarschuwd om uit de rook te blijven, ramen en deuren te sluiten en mechanische ventilatie uit te zetten. De landelijke coördinator natuurbrandbeheersing Edwin Kok (NIPV) spreekt van een uitzonderlijk grote brand voor Nederlandse begrippen. Door de droge weersomstandigheden kan het nablussen volgens hem nog dagen vergen. In Zeist is een landelijk coördinatiecentrum ingericht om de inzet te stroomlijnen, omdat er tegelijk ook elders natuurbranden woeden.
Hulpdiensten groots ingezet
De bestrijding van de brand is omvangrijk. Naast tal van brandweereenheden zijn vanuit de lucht Chinook-transporthelikopters van de luchtmacht actief. Zij vliegen met zogeheten Bambi Buckets: grote waterzakken die onder de helikopter hangen en boven het vuur worden geleegd. Deze zakken worden gevuld in waterplassen die ten minste twee meter diep zijn, om opspattend zand en modder te voorkomen en de zuiginstallatie veilig te laten werken. Er wordt zo dicht mogelijk bij de brand gevuld om de aan- en afvliegtijd te beperken.
Het model Bambi Bucket dat de Chinooks hier gebruiken kan maximaal 7.600 liter water meenemen. Onder de waterzak hangt een vernevelaar, te vergelijken met een grote douchekop. Daarmee kan de bemanning het water als fijne nevel verspreiden, zodat in één keer een breder strook van de vuurhaard wordt bevochtigd. Dat helpt om de brandintensiteit snel omlaag te brengen en vuur door vonkenoverslag te beperken. Vanuit de lucht worden doorgaande vuurfronten ‘afgeremd’, waarna brandweerploegen op de grond de randen nablussen en smeulplekken uitslaan.
Rook over groot deel van het land
De rook is niet alleen boven de Veluwe te zien, maar wordt door de wind ook naar andere regio’s gevoerd. Hulpdiensten melden dat de rooklucht onder meer merkbaar is in Flevoland, delen van het Gooi en de Vechtstreek en in de regio Amsterdam-Amstelland. De gezondheidsadviezen zijn helder: blijf uit de rook, sluit ramen en deuren, en zet mechanische ventilatie uit. Gevoelige groepen, zoals mensen met luchtwegklachten, kinderen en ouderen, doen er goed aan inspannende activiteiten tijdelijk te vermijden en binnen te blijven zolang de rook merkbaar is.
Rook van natuurbranden bestaat uit fijne deeltjes en gassen die irritatie aan ogen, keel en luchtwegen kunnen veroorzaken. Ook als de rook niet zichtbaar dicht is, kan de geur op afstand hinder geven. In de auto is het verstandig de ventilatie op recirculatie te zetten wanneer u door een rookgebied rijdt. Ga niet kijken bij de brand; dat belemmert de hulpdiensten en brengt u onnodig in gevaar.
Verkeer en bereikbaarheid
Vanwege de rookontwikkeling en de inzet van hulpdiensten is de A28 tussen Harderwijk en Wezep in beide richtingen afgesloten. De weg blijft naar verwachting tot na de avondspits dicht. Verkeer wordt omgeleid via Apeldoorn, over de A1 en A50. Weggebruikers moeten rekening houden met extra reistijd en drukte op de omleidingsroutes. Volg de aanwijzingen op de borden en luister naar de verkeersinformatie. Ook lokale wegen rondom het oefenterrein kunnen afgesloten zijn om de operatie veilig te laten verlopen.
Coördinatie en meerdere branden
Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) ondersteunt de regio’s bij de organisatie van natuurbrandbestrijding. Omdat er op meerdere plekken in Nederland branden zijn gemeld, is in Zeist een landelijk coördinatiecentrum opgezet. Daar wordt de inzet van mensen en materieel over de regio’s heen afgestemd. De grootste prioriteit ligt op dit moment bij ’t Harde vanwege de omvang en ligging van de brand. Door centraal te coördineren kan bijstandsverlening snel worden geregeld en kan er flexibel worden opgeschaald als de situatie daarom vraagt.
Weersomstandigheden en verhoogd risico
Al geruime tijd is het droog in grote delen van het land. In vrijwel heel Nederland geldt daarom een verhoogd risico op natuurbranden. Ook in Gelderland is eerder gewaarschuwd dat de kans op brand snel kan toenemen door de combinatie van droogte, wind en hogere temperaturen. Onder zulke omstandigheden kan vuur zich razendsnel verspreiden, zeker in heide, grasland en naaldbos. Wind speelt een dubbele rol: het wakkert de vlammen aan en voert vonken mee, maar voert ook de rook over grote afstanden.
Voor de brandbestrijding zijn deze omstandigheden extra uitdagend. Het verlagen van de intensiteit en het voorkomen van overslaande brandhaarden heeft prioriteit, maar het uitmaken van smeulende plekken in de bodem en in vegetatie kan dagen duren. Daarbij komen herhaalde controles kijken, ook als het zichtbare vuur uit is. Als de weersomstandigheden ongunstig blijven, kan rook- en stankoverlast nog enige tijd aanhouden.
Oorzaak nog onderwerp van onderzoek
Hoe de brand precies is ontstaan, is nog niet duidelijk. Op het moment dat de brand uitbrak, vonden oefeningen plaats op het terrein. De Koninklijke Marechaussee onderzoekt of er een verband is tussen de activiteiten en het ontstaan van de brand. Het is belangrijk om speculatie te vermijden totdat er meer feiten bekend zijn. Dergelijke onderzoeken kijken onder meer naar getuigenverklaringen, oefenlogboeken, gebruikte middelen en sporen in het terrein.
Het ASK bij ’t Harde is een militair oefen- en schietterrein waar onder gecontroleerde omstandigheden wordt getraind. Omdat het de enige plek in Nederland is waar met mortieren en andere artilleriesystemen mag worden geschoten, gelden er strikte veiligheids- en milieuvoorschriften. Desondanks kan onder droge omstandigheden een kleine vonk of hittebron al genoeg zijn om vegetatie te doen ontvlammen. Dat is ook de reden dat natuurbeheerders en Defensie in deze perioden extra alert zijn en maatregelen treffen, zoals het inzetten van waarnemers en het paraat houden van blusmiddelen.
Wat kun je zelf doen bij rook en natuurbrand?
- Blijf uit de rook. Heeft u er last van? Sluit ramen en deuren en zet ventilatie uit.
- Houd kinderen, ouderen en mensen met luchtwegklachten binnen tot de lucht verbetert.
- Moet u de weg op? Zet in de auto de ventilatie op recirculatie wanneer u rook passeert.
- Ga niet naar het gebied toe; u belemmert hulpdiensten en brengt uzelf in gevaar.
- Volg NL-Alert en aanwijzingen van hulpdiensten op. Check lokale kanalen voor updates.
- Ziet u buiten smeulend materiaal of een beginnend vuurtje? Bel 112 en geef een duidelijke locatie door.
Inzet van de luchtmacht: zo werkt blussen uit de lucht
Blussen vanuit de lucht is bedoeld om tijd te winnen en vuurfronten te verzwakken. De inzet van Chinook-helikopters met Bambi Buckets is hierbij effectief. De helikopter vliegt naar een geschikte waterbron, vaak een meer of plas met voldoende diepte, en vult de zak binnen enkele seconden. Vervolgens navigeert de bemanning naar de aangewezen afwerpzone, vaak langs de randen of kop van de brand, en laat het water in een of meer ‘ladingen’ los.
De vernevelaar onder de bucket verdeelt het water als een brede spreiding. Dat is vooral nuttig bij heide- en grasbranden, waar de vlammen snel voortschuiven. Vanuit de lucht kan bovendien op plekken worden geblust die voor voertuigen lastig bereikbaar zijn. De aanval uit de lucht werkt het beste in combinatie met een grondinzet: brandweerploegen trekken spuitlijnen uit, graven of ploegen brandgangen en werken smeulplekken af. Zo wordt voorkomen dat de brand elders opnieuw oplaait.
Omdat helikopters laag en vaak vliegen, worden tijdens dit soort operaties veiligheidszones ingesteld. Waterkanten waar wordt geschept blijven vrij van recreanten en scheepvaart. Ook in het brandgebied gelden strenge beperkingen voor drones en ander luchtverkeer, om botsingen te voorkomen en de blusvluchten ongestoord en veilig te laten verlopen.
Vooruitblik: wat betekent dit voor de komende dagen?
De verwachting is dat het volledig onder controle krijgen en nablussen van de brand meerdere dagen kan duren. Dat hangt af van de wind, de vochtigheid van de vegetatie en de beschikbaarheid van mensen en materieel. Zolang de brandweer en Defensie bezig zijn, kunnen wegen afgesloten blijven en kan er sprake zijn van rook- en stankoverlast in omliggende regio’s. De hulpdiensten blijven de situatie monitoren en communiceren via regionale kanalen en NL-Alert als dat nodig is.
Voor bewoners en bedrijven in de omgeving is het vooral belangrijk de adviezen op te volgen en alert te blijven op rookontwikkeling. Wie thuis mechanische ventilatie heeft, kan die tijdelijk uitzetten of op een laag standje zetten, en filters na afloop controleren of vervangen. Huisdieren blijven bij voorkeur binnen zolang de rook merkbaar is. Reizigers doen er goed aan hun route vooraf te plannen en rekening te houden met omleidingen.
Over het Artillerie Schietkamp (ASK) ’t Harde
Het Artillerie Schietkamp bij ’t Harde is een uitgestrekt militair oefen- en schietterrein op de Veluwe. Het is de enige locatie in Nederland waar met mortieren en andere artilleriesystemen onder reële omstandigheden wordt geschoten. Het terrein is omgeven door natuur en deels ontoegankelijk voor publiek. Tijdens oefeningen gelden strikte veiligheidsmaatregelen, waaronder afzettingen, toezicht en afspraken met lokale autoriteiten en natuurbeheerders. Juist vanwege de ligging in een natuurgebied is er tijdens droge perioden extra aandacht voor brandpreventie en snelle alarmering.
Kern in het kort
- Bij het ASK bij ’t Harde is woensdagmiddag een uitzonderlijk grote natuurbrand uitgebroken.
- Brandweer en Defensie bestrijden het vuur op de grond en vanuit de lucht met Chinook-helikopters en Bambi Buckets (maximaal 7.600 liter per inzet).
- Er is een NL-Alert verstuurd: blijf uit de rook, sluit ramen en deuren en zet ventilatie uit.
- Rook is merkbaar in onder meer Flevoland, het Gooi en de Vechtstreek en de regio Amsterdam-Amstelland.
- De A28 is tussen Harderwijk en Wezep in beide richtingen dicht; omrijden via de A1 en A50, extra reistijd.
- Door de aanhoudende droogte geldt in vrijwel heel Nederland een verhoogd risico op natuurbranden.
- De oorzaak wordt onderzocht; er waren op het moment van uitbreken oefeningen gaande op het terrein.
- Het nablussen kan door de omstandigheden nog dagen duren; hinder en afsluitingen kunnen aanhouden.
De komende dagen blijft de aandacht gericht op het terugdringen van de brand en het beperken van de overlast. Volg de berichtgeving van de veiligheidsregio en landelijke diensten voor het laatste nieuws en eventuele aanvullende maatregelen.
