Het kabinet-Jetten zet een grote stap in het beperken van de zorgkosten. Per 1 januari 2027 gaat het verplicht eigen risico in de zorg omhoog naar 455 euro. Zorgminister Sophie Hermans (VVD) kreeg hiervoor vrijdag groen licht van de ministerraad. Het is de eerste verhoging in tien jaar tijd en volgt uit afspraken in het regeerakkoord van D66, VVD en CDA. Volgens het kabinet is de maatregel nodig om de oplopende zorguitgaven af te remmen en de premies betaalbaar te houden.
Wat verandert er precies?
Het eigen risico stijgt met 70 euro, van 385 naar 455 euro. Het kabinet sluit niet uit dat het bedrag later verder oploopt, mogelijk richting 520 euro. Het idee achter de verhoging is dat verzekerden een groter deel van de eerste zorgkosten zelf betalen, zodat de totale uitgaven in toom blijven en premies minder hard stijgen. Voor het kabinet is dit een van de weinige knoppen waar nog aan gedraaid kan worden om het zorgstelsel financieel houdbaar te houden.
Waarom kiest het kabinet hiervoor?
De zorgkosten groeien al jaren sneller dan de economie en het aantal mensen dat zorg nodig heeft neemt toe. Eerdere plannen om het eigen risico juist te halveren haalden het niet tijdens de formatie. Nu kiest het kabinet voor een verhoging om ruimte te creëren in de begroting en druk op de premies te verlagen. De redenering: als meer kosten bij het eigen risico terechtkomen, hoeft er minder via de premie betaald te worden door alle verzekerden samen. Het ministerie rekent op een structurele besparing van ongeveer 5 miljard euro per jaar.
Invoering en tijdpad
Om de verhoging op 1 januari 2027 te laten ingaan, moet het parlement nog voor de zomer instemmen. Dat betekent dat zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer binnen enkele maanden een besluit moeten nemen. In de Tweede Kamer lijkt een meerderheid haalbaar. De coalitiepartijen krijgen daar naar verwachting steun van JA21, wat voldoende zetels oplevert om de plannen door te voeren.
In de Eerste Kamer ligt het ingewikkelder. Samen komen de coalitie en JA21 uit op 24 van de 75 zetels, duidelijk geen meerderheid. Extra steun is dus noodzakelijk. Die zou kunnen komen van GroenLinks-PvdA of de BBB, maar beide partijen zijn kritisch en op dit moment tegen. Zonder hun medewerking komt de verhoging op losse schroeven te staan.
Het voorstel voor een maximum per behandeling
Om de directe pijn voor patiënten te verzachten, ligt er een aanvullend voorstel: een maximum van 150 euro per behandeling die onder het eigen risico valt. Daarmee worden grote, eenmalige kosten voor mensen beperkt. Dit plan moet voorkomen dat iemand in een keer een groot deel of zelfs het hele eigen risico kwijt is door bijvoorbeeld één onderzoek of ingreep.
Belangrijk detail: dit maximum is wettelijk gekoppeld aan de verhoging van het eigen risico. Als de verhoging strandt in de Eerste Kamer, dan gaat het plafond van 150 euro per behandeling ook niet door. De Raad van State buigt zich inmiddels over dit wetsvoorstel en brengt advies uit. Pas daarna kunnen de Kamers er definitief over stemmen.
Politieke steun en bezwaren
De politieke loopgraven tekenen zich af. Vanuit GroenLinks-PvdA laat Kamerlid Julian Bushoff weten dat zijn fractie de verhoging niet steunt. Wel staat hij open voor overleg, mits het kabinet bereid is aanpassingen te doen. Minister Hermans benadrukt vooralsnog dat de maatregel noodzakelijk is om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden, en lijkt weinig ruimte te zien voor grote wijzigingen.
Ook de BBB verzet zich. Zorgwoordvoerder Femke Wiersma waarschuwt dat hogere kosten aan de voorkant mensen kunnen afschrikken om op tijd naar de dokter te gaan. Dat kan op lange termijn juist duurdere zorg opleveren, wanneer klachten verergeren door uitstel. Het kabinet erkent dit risico, maar wijst erop dat het maximale bedrag per behandeling (150 euro) die drempel moet verlagen.
PVV-leider Geert Wilders reageerde fel op X: \”Weg eigen risico! Weg kabinet Jetten! Dit kabinet kan niks. #WEGWEZEN\”. Zijn partij is uitgesproken tegen de plannen. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker pleit er juist voor om het wetsvoorstel over het plafond per behandeling los te koppelen van de verhoging van het eigen risico. Zo kan het beschermingsplafond mogelijk alsnog ingevoerd worden, ook als de verhoging sneuvelt.
Wat betekent dit voor patiënten en premies?
Voor wie zelden of nooit zorg gebruikt, verandert er op korte termijn weinig: die betaalt geen eigen risico als er geen zorgkosten zijn. Voor mensen die wel medische zorg nodig hebben, kan het bedrag dat zij aan het begin van het jaar zelf moeten betalen hoger uitvallen. Zij voelen de verhoging het meest. Gaat het maximum van 150 euro per behandeling door, dan wordt het bedrag per zorgmoment begrensd, wat de klap kan dempen. Tegelijk blijft de totale grens voor het jaar dan nog steeds 455 euro.
Aan de andere kant wil het kabinet met deze maatregel voorkomen dat de zorgpremies nog verder oplopen. In theorie betalen alle verzekerden dan iets minder via de maandelijkse premie dan zonder verhoging het geval zou zijn. Hoe dit precies uitpakt voor individuele polissen, hangt af van zorgverzekeraars, de uiteindelijke wetsuitvoering en de zorgkostenontwikkeling.
Wat als de Eerste Kamer nee zegt?
Er zijn grofweg drie scenario’s. Eén: beide Kamers stemmen voor, dan gaat de verhoging per 2027 door en komt er een maximum van 150 euro per behandeling. Twee: de Eerste Kamer blokkeert de verhoging en daarmee ook het maximum per behandeling, waardoor alles bij het oude blijft en het eigen risico 385 euro blijft. Drie: het kabinet past de voorstellen aan om een meerderheid te vinden, bijvoorbeeld door het maximum per behandeling los te koppelen of door een alternatieve demping te zoeken voor de directe patiëntkosten.
Achtergrond: wat is het eigen risico?
Het verplicht eigen risico is het deel van de zorgkosten dat verzekerden eerst zelf betalen voordat de zorg uit de basisverzekering wordt vergoed. Het geldt bijvoorbeeld voor ziekenhuiszorg, medicijnen en sommige onderzoeken. Huisartsbezoeken vallen niet onder het eigen risico. Het huidige eigen risico van 385 euro staat al tien jaar vast. De nu voorgestelde verhoging markeert een duidelijke koerswijziging na jaren van politieke discussies over verlaging of afschaffing.
Vooruitblik
De komende weken zijn doorslaggevend. De Raad van State komt met advies over het behandelplafond en in het parlement volgt een stevig debat over de betaalbaarheid en toegankelijkheid van de zorg. Het kabinet zet in op snelheid, omdat wetgeving nog voor de zomer rond moet zijn om 1 januari 2027 te halen. Tegelijk zal het draagvlak in de Eerste Kamer beslissend zijn. Of de coalitie via concessies een meerderheid vindt, of dat de plannen stranden en alles bij het oude blijft, wordt voor de zomer duidelijk.
Kernachtig samengevat: het kabinet wil het eigen risico verhogen om de zorguitgaven te beteugelen en premies te temperen, met een vangnet van 150 euro per behandeling. De politieke weg is smal, de tijd is krap en het laatste woord is er nog lang niet over gesproken.
