De begrotingskoorts loopt op in Den Haag
Wat gebeurt er volgend jaar met het eigen risico in de zorg, de vrijheidsbijdrage en de miljarden voor defensie en onderwijs? Met die vragen begon het kabinet vandaag de jacht op meerderheden, via gesprekken met de oppositie over de begroting.
Het vertrekpunt is weinig ontspannen. De klok tikt richting Prinsjesdag, de verschillen zijn fors en de rekening is groot. Toch denkt de coalitie dat er ruimte zit in deals, mits partijen bewegen op bezuinigingen, lasten en toekomstige keuzes.
Eerste dag levert vooral vragen op voor Pro
Na de eerste ronde zei Pro-leider Jesse Klaver dat er “levensgroot” verschil blijft. Volgens hem schoot het nauwelijks op en is onduidelijk welke tegemoetkomingen het kabinet nog achter de hand heeft om partijen daadwerkelijk over de streep te trekken.
Klaver herhaalde dat Pro niet tekent voor kortingen op sociale zekerheid. Snijden in uitkeringen bij ziekte en werkloosheid is voor zijn partij onbespreekbaar en, zegt hij, die onzekerheid “moet nog dit jaar van tafel” voordat verder gepraat kan worden.
Klok tikt richting Prinsjesdag en meerderheden zijn schaars
Over twee weken moet de begroting klaar zijn om op Prinsjesdag te presenteren. Sinds eind februari regeert premier Rob Jetten met een minderheidskabinet, dat leunt op “uitgestoken handen” naar de oppositie. Wie wie vastpakt is vlak voor Prinsjesdag nog ongewis.
De centrale vraag is welke concessies nodig zijn om meerderheden te vinden. Gaat het om verzachtingen, verschuivingen of echte koerswijzigingen? Voorlopig liggen er vooral puzzelstukken op tafel, en tikt de tijd sneller weg dan de campagnetaal verdampt.
Wie zaten aan tafel en wat beloofde Jetten?
De aftrap kwam van premier Jetten (D66), vicepremiers Dilan Yesilgöz (VVD) en Eddy van den Brink (CDA). Later schoof minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) weer aan. Jetten hintte vrijdag op tegemoetkomingen, mogelijk via verzachting van bezuinigingen op sociale zekerheid.
Volgens Klaver bleef daarvan vandaag weinig concreets over. Hij zegt niet te hebben gezien waar die verzachtingen precies landen, wie erop vooruitgaat en waar de dekking ligt. Zonder helderheid daarover, benadrukt hij, blijft instemming van Pro simpelweg onhaalbaar.
Botsende wensen van Pro en JA21
Pro en JA21 trapten afzonderlijk af, met wensen die haaks op elkaar staan. Pro wil dat de rekening vooral bij de allerrijksten terechtkomt. Voor de VVD lijkt hogere lasten aan de top onbespreekbaar, wat meteen een stevige blokkade neerzet.
JA21 hamert juist op extra bezuinigingen en lastenverlichting. De door het CDA bedachte vrijheidsbijdrage, bedoeld om extra te investeren in defensie, moet volgens die partij omlaag. Daarmee schuift JA21 de rekening kleiner, terwijl Pro juist een zwaardere vraagt.
Wat speelt rond zorg, defensie en onderwijs?
Achter de schermen draait veel om drie knoppen: het eigen risico in de zorg, de omvang van de vrijheidsbijdrage en de dekking van miljarden voor defensie en onderwijs. Elke draai eraan raakt burgers direct, én de coalitie-afspraken onderling.
Hoe die bedragen precies uitpakken, blijft onduidelijk. Zolang het kabinet niet laat zien wat er gebeurt met premies, bijdragen en belastingen, blijft het voor oppositiepartijen lastig ruilen. Niemand wil tekenen voor een gat dat pas achteraf zichtbaar wordt.
SGP trekt medische-ethische rode lijn
SGP-leider Stoffer waarschuwde dat het kabinet niet over de medische-ethische rode lijn mag gaan. Hij noemde als voorbeeld een draagmoederwet die mogelijk maakt dat een baby direct na de geboorte bij de moeder wordt weggehaald.
Zijn partij wil het, zei hij, “niet meemaken” dat zo’n wet in behandeling komt. Voor steun aan de begroting is voor de SGP dus ook het morele kompas relevant, naast cijfers, tabellen en het saldo aan koopkrachtmaatregelen.
BBB baalt van lege stoel bij de gesprekken
De BBB liet weten teleurgesteld te zijn dat de partij deze ronde niet aan tafel mocht aanschuiven. Omdat zonder aanpassing van stikstofplannen weinig te praten valt, noemt fractievoorzitter Vermeer het een “onverstandige zet” dat het kabinet hen nu niet uitnodigde.
Hij wijst op elf zetels in de Eerste Kamer, waardoor BBB na Pro “het meest voor de hand liggend alternatief” zou zijn. Jetten en Van den Brink zeggen dat de deur voor alle partijen openstaat om aan te haken.
Basisbegroting als vluchtroute, of juist uitstel?
Partijen klinken nu hard, maar dat zegt weinig over de uitkomst. Met zo weinig tijd en tegengestelde wensen lijkt het aannemelijk dat het kabinet met wat toezeggingen komt en kiest voor een basisbegroting, zonder grote langetermijnbeslissingen.
Zo’n aanpak kan partijen nú over de streep trekken en tijd kopen tot na de provinciale verkiezingen volgend jaar. In Den Haag hopen sommigen dat de verhoudingen in de Eerste Kamer dan gunstiger uitpakken, en de grote knopen worden doorgehakt.
Hoe ver wil Pro gaan, en wat staat al vast?
Resteert de vraag hoe ver Pro wil gaan. Accepteert de partij dat er nu geen langetermijnkeuzes vallen, of wijst zij een begroting af waarin voor komend jaar wel al de eerder gepresenteerde, grote stikstofplannen zijn ingeboekt?
Over één ding zijn partijen het eens: de tijd dringt. “Het is echt kort,” aldus Stoffer. Klaver vindt dat “het kabinet het heel spannend maakt, vooral voor zichzelf”. Woensdag schuiven SGP, ChristenUnie en 50Plus aan voor hun eigen sessies.
