NAVO-chef Mark Rutte wil dat alle bondgenoten elk jaar een vast deel van hun economie reserveren voor Oekraïne. Achter gesloten deuren stelde hij collega’s voor om 0,25 procent van het bruto binnenlands product per land vrij te maken. Dat zou jaarlijks vele tientallen miljarden extra opleveren voor Kyiv. Tegelijk stuit het plan nu al op tegenstand van grote spelers als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.
Volgens diplomaten bracht Rutte het idee eind april in tijdens een besloten overleg van NAVO-ambassadeurs. Het doel: de steun aan Oekraïne minder afhankelijk maken van losse besluiten en politieke schommelingen. Door een afgesproken percentage te hanteren, ontstaat volgens hem meer zekerheid op de lange termijn.
Waarom dit plan nu op tafel ligt
De steun aan Oekraïne kent pieken en dalen. Dat maakt plannen en investeren lastig, zowel voor Kyiv als voor leveranciers in Europa en Noord-Amerika. Binnen de NAVO groeit bovendien de spanning over wie welk deel van de rekening betaalt. Met een vaste norm wil Rutte de discussie stroomlijnen en de basis onder de hulp structureler maken.
Een NAVO-diplomaat vat het zo samen: het gaat erom de steun consistent en voorspelbaar te houden. Juist nu de oorlog voortduurt en de druk op bondgenoten toeneemt, is stabiliteit in leveringen en financiering cruciaal.
Wat 0,25 procent betekent in de praktijk
Als alle NAVO-landen dit voorstel omarmen, stijgt de militaire en financiële steun fors. Opgeteld over de totale economieën van de NAVO zou het neerkomen op ongeveer 143 miljard dollar per jaar. Dat is een ruime verdrievoudiging ten opzichte van het afgelopen jaar.
Volgens NAVO-cijfers kreeg Oekraïne vorig jaar zo’n 45 miljard dollar aan militaire hulp. Dat geld ging onder meer naar de aanschaf van munitie en wapens, de uitbouw van de Oekraïense defensie-industrie en gezamenlijke programma’s binnen de NAVO voor leveringen en training. Een structurele 0,25 procent zou die stromen groter en beter voorspelbaar maken, zodat Kyiv op langere termijn kan plannen en producenten productie kunnen opschalen.
Onevenwichtige lastenverdeling zorgt voor wrevel
Het debat over geld gaat niet alleen over hoeveel, maar ook over wie. Noord- en Oost-Europese landen leggen relatief meer op tafel dan veel grotere economieën, zo blijkt uit cijfers van het Kiel Institute. De Baltische staten, de Scandinavische landen, Nederland en Polen scoren hoog als het gaat om steun in verhouding tot hun economie. Zuid-Europese landen blijven juist achter.
Die scheve balans leidt tot irritatie. EU-buitenlandchef Kaja Kallas wees deze week expliciet op de ongelijke verdeling. Ook in Scandinavië klinkt dat geluid. De Zweedse minister Maria Malmer Stenergard benadrukte dat landen in haar regio, met samen minder dan 30 miljoen inwoners, ongeveer een derde van de militaire steun van NAVO-landen leveren. Dat kan op de lange termijn niet zo doorgaan, waarschuwde zij.
Minder Amerikaanse bijdrage vergroot de druk op Europa
De druk op Europese NAVO-landen is het afgelopen jaar toegenomen. In de Verenigde Staten stokte nieuwe militaire steun aan Oekraïne geruime tijd door verzet in het Congres, mede onder invloed van Donald Trump. Daardoor moesten Europese landen meer verantwoordelijkheid nemen, zowel financieel als in het leveren van materieel.
Rutte probeert, zeggen diplomaten, te voorkomen dat die discussie de alliantie uit elkaar drijft. Tijdens een bezoek aan Montenegro benadrukte hij dat de komende NAVO-top in Ankara vooral om Oekraïne zal draaien. Het doel is helder: Oekraïne zo sterk mogelijk houden, met een solide, gezamenlijke basis voor steun.
Het idee vindt oorsprong in Kyiv
Het concept van een vast percentage is niet nieuw. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky opperde vorig jaar al dat partnerlanden 0,25 procent van hun bbp zouden reserveren voor de Oekraïense defensie-industrie. Een NAVO-brede afspraak zou dat idee opschalen en verankeren in de structuur van de alliantie.
Weerstand tegen een harde NAVO-norm
Toch ligt instemming niet voor het grijpen. Verschillende grote landen kijken huiverig naar een bindende norm binnen de NAVO. Vooral Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zijn volgens diplomaten terughoudend over een verplicht percentage. Zij willen ruimte houden voor eigen keuzes en politieke afwegingen per jaar.
Daarbij speelt nog iets: NAVO-besluiten over dit soort afspraken vereisen unanimiteit. Eén land kan dus de stekker eruit trekken. Dat maakt het politiek lastig om een verplichtende norm te introduceren, zeker als niet alle hoofdsteden dezelfde strategische of budgettaire ruimte voelen.
Hoe tellen Europese steunpakketten mee?
Naast de interne NAVO-discussie loopt er ook een Europees debat. EU-landen keurden onlangs een nieuw steunpakket van 90 miljard euro voor Oekraïne goed, grotendeels in de vorm of met de structuur van een lening. Daarvan is naar schatting zo’n 60 miljard euro bestemd voor militaire uitgaven en defensiegerelateerde investeringen.
Verschillende Europese lidstaten willen dat hun bijdrage aan dit EU-pakket meetelt als onderdeel van toekomstige NAVO-afspraken. Anders dreigen zij dubbel te moeten rapporteren of zelfs dubbel te betalen: een keer via Brussel en nog eens via een NAVO-norm. Een heldere rekenmethode en afstemming tussen NAVO en EU worden dus essentieel als de alliantie met een nieuw model van vaste bijdragen aan de slag wil.
Vervolgstappen: Helsingborg en daarna Ankara
Volgende week bespreken NAVO-ministers de plannen verder in het Zweedse Helsingborg. Dan moet blijken in hoeverre er draagvlak is voor nieuwe financiële verplichtingen richting Oekraïne en voor welk model de meeste steun bestaat. Gaat het om een harde norm, een richtsnoer of een hybride vorm waarin bestaande EU-bijdragen automatisch worden meegerekend?
Een woordvoerder van de NAVO wilde niet ingaan op de lopende interne onderhandelingen. Wel onderstreepte hij dat steun aan Oekraïne bovenaan de agenda blijft staan. Tot aan de top in Ankara – en ook daarna – blijft de alliantie werken aan manieren om Kyiv te steunen, zo luidde de boodschap.
Wat zo’n vaste bijdrage kan opleveren
Als een 0,25-procentnorm het haalt, zijn er duidelijke voordelen. Oekraïne krijgt dan jaar in, jaar uit zicht op een grote, stabiele geldstroom. Daarmee kan het land zijn defensie-industrie beter plannen, personeel opleiden en toeleveringsketens opbouwen. Voor Europese en Noord-Amerikaanse fabrikanten biedt het investeringszekerheid, wat de productie van munitie, luchtverdediging en voertuigen kan versnellen.
Ook politiek kan het rust geven. Als het basisbedrag vaststaat, verschuift het debat van ‘óf’ er steun komt naar ‘hoe’ je die steun het beste inzet. Dat verlaagt de druk van telkens nieuwe nationale deals, die vaak afhangen van binnenlandse politiek of verkiezingskalenders.
De risico’s en bezwaren op een rij
Tegenstanders vrezen verlies aan flexibiliteit en democratische controle. Een vaste norm kan budgetten vastzetten op een moment dat economische vooruitzichten onzeker zijn. Landen willen in tijden van recessie of politieke wissels het roer kunnen bijsturen zonder vast te lopen in internationale verplichtingen.
Een tweede zorg is de rechtvaardige verdeling. Een percentage klinkt eerlijk, maar de reële draagkracht varieert. Sommige landen kampen met hogere energielasten, andere met grote defensieachterstanden of beperkte industriële capaciteit. Zonder slimme afspraken over wie wat levert – geld, materieel of productiecapaciteit – kan een strakke norm averechts uitpakken.
De kloof overbruggen: mogelijke compromissen
Wat zijn tussenoplossingen? Eén optie is een richtsnoer in plaats van een harde plicht, aangevuld met een verplichte toelichting als landen eronder blijven. Een andere route is een mix: een basisbijdrage per bbp, plus extra’s in natura, zoals munitie of opleidingscapaciteit, die meetellen tegen een afgesproken waardering.
Verder kan de NAVO overeenkomen dat EU-bijdragen automatisch worden verrekend binnen de norm. Dat voorkomt dubbel tellen en stimuleert bundeling van Europese programma’s, bijvoorbeeld voor luchtverdediging en munitieproductie. Tot slot kan de alliantie een meerjarenraamwerk vastleggen, met tussentijdse evaluaties, zodat landen bij economische tegenwind tijdelijk kunnen afwijken zonder het einddoel los te laten.
Gevolgen voor Oekraïne en de Europese defensie-industrie
Voor Oekraïne staat er veel op het spel. Structurele financiering maakt het makkelijker om front en achterland te verbinden: van directe leveringen naar de opbouw van herstelcapaciteit, luchtafweer en eigen productie. Dat vergroot de weerbaarheid en kan op termijn de afhankelijkheid van noodpakketten verkleinen.
Voor Europa kan een vaste norm een versneller zijn. Bestellingen op grote schaal dwingen tot uitbreiding van productielijnen, standaardisatie en gezamenlijke inkoop. De afgelopen jaren bleek vaak hoe lastig het is om snel munitie en onderdelen te leveren. Met meerjarige zekerheid durven fabrikanten mensen aan te nemen, voorraden aan te leggen en te investeren in nieuwe machines. Dat vergroot ook de paraatheid van Europese NAVO-landen zelf.
Wat er op het spel staat
De uitkomst van dit debat raakt aan de geloofwaardigheid van de NAVO en de Europese veiligheidsarchitectuur. Lukt het om van ad-hocsteun naar een solide basis te gaan? Of blijft de alliantie leunen op losse pakketjes en een voortdurende discussie over wie wat betaalt?
De komende weken geven richting. In Helsingborg peilen ministers de bereidheid voor nieuwe financiële afspraken en de manier waarop EU-bijdragen kunnen meetellen. Daarna volgt de top in Ankara, waar Oekraïne centraal staat. Daar moet blijken of er voldoende draagvlak is voor een doorbraak – in de vorm van een norm, een richtsnoer of een praktisch compromis – dat de steun voorspelbaar maakt en de alliantie bij elkaar houdt.
De inzet is duidelijk: stabiele en langdurige steun voor Oekraïne én een NAVO die onder druk eensgezind blijft. Of Ruttes 0,25-procentplan in zijn huidige vorm haalbaar is, valt te bezien. Maar dat er iets moet veranderen aan de versnipperde steun, daarover lijken de meeste hoofdsteden het eens.
Samengevat: de alliantie zoekt een werkbare balans tussen voorspelbaarheid, flexibiliteit en eerlijke lastenverdeling. Als dat lukt, wint niet alleen Oekraïne, maar ook de weerbaarheid van Europa op de lange termijn.
