Een onderzoek waarmee Wakker Dier supermarkten langs de meetlat legt, blijkt minder zorgvuldig uitgevoerd dan de organisatie zelf uitdraagt. Jumbo bleef bewust buiten een deel van dat onderzoek, maar dook vervolgens toch op in de gepubliceerde gegevens.
Een mogelijk knelpunt bij die keten werd bovendien nooit gecontroleerd. Tegenover landbouwplatform Sterke Erven erkent Wakker Dier dat de gehanteerde werkwijze niet consequent was. Jumbo reageert intussen scherp op de gang van zaken.
De kwestie raakt aan een breder thema: hoe hard zijn de beloftes die supermarkten gezamenlijk doen over dierenwelzijn, en hoe zorgvuldig moet een organisatie zijn die daarover publiekelijk een oordeel velt?
Waar de Liegebeest-verkiezing over gaat
Alles draait om de jaarlijkse Liegebeest-verkiezing van Wakker Dier. Met die verkiezing zet de dierenwelzijnsorganisatie partijen in de schijnwerpers die volgens haar een te rooskleurig beeld schetsen van hun eigen handelen.
De nominatie viel dit keer op brancheorganisatie CBL. Aanleiding is de uitspraak dat al het verse varkensvlees in Nederlandse supermarkten minimaal één ster van het Beter Leven-keurmerk zou dragen.
De claim die ter discussie staat
Die uitspraak is algemeen geformuleerd en slaat op de hele sector. Juist dat maakt haar kwetsbaar. Zodra één keten vers varkensvlees zonder keurmerk in de schappen legt, wankelt de collectieve belofte.
Voor Wakker Dier was dat reden om de branchevereniging aan te wijzen. Niet één afzonderlijke winkelketen, maar de koepel die namens de supermarkten spreekt, kreeg de nominatie aan de broek.
Slechts twee ketens komen de afspraak na
Volgens Wakker Dier maken alleen Albert Heijn en Hoogvliet de afspraak daadwerkelijk waar. De overige ketens zouden in de praktijk achterblijven bij wat het CBL namens de sector naar buiten brengt.
Daarmee belandde ook Jumbo indirect in het rijtje van supermarkten die hun belofte niet zouden nakomen. Niet als hoofdrolspeler, maar wel zichtbaar genoeg om bij het bedrijf verbazing te wekken.
Jumbo herkent zich niet in het beeld
De supermarkt bestrijdt die voorstelling van zaken. Volgens Jumbo voldoet al het verse vlees dat het bedrijf inkoopt aan de norm van minimaal één ster van het Beter Leven-keurmerk.
“Wij zijn transparant over wat we inkopen. Al ons vers vlees is ten minste één ster Beter Leven”, zegt een woordvoerder van de keten tegenover Sterke Erven.
Extra betaling voor een intacte staart
Jumbo wijst daarnaast op eigen initiatieven rond dierenwelzijn. De keten stond aan de basis van Varken op z’n Best, een programma dat de leefomstandigheden van varkens moet verbeteren.
Volgens Sterke Erven betaalt het bedrijf bovendien tien euro extra voor ieder varken dat bij de slacht nog een intacte staart heeft. Juist daarom viel de suggestie van woordbreuk slecht.
Waarom de keten buiten het onderzoek bleef
Navraag bij Wakker Dier leverde een opmerkelijke uitleg op. Jumbo was welbewust buiten het onderzoek gehouden. De organisatie richtte zich in eerste instantie op aanbiedingen van vers varkensvlees zonder keurmerk.
Jumbo deed op dat moment niet mee aan vleesaanbiedingen. Om die reden werd de keten niet meegenomen in de publiciteit die bij dat deel van het onderzoek hoorde.
Een product dat toch opdook in de folders
Tijdens het onderzoek naar reclamefolders kwam echter alsnog een product van Jumbo bovendrijven. Het ging mogelijk om varkensvlees zonder keurmerk, precies het soort aanbod waar het onderzoek zich op richtte.
Daarmee ontstond een lastige situatie. De keten viel formeel buiten de scope, maar in het feitelijke materiaal was zij wel degelijk aanwezig. Die spanning is nooit opgelost.
De controle die achterwege bleef
Wakker Dier besloot het gevonden product niet verder na te trekken. De redenering was eenvoudig: Jumbo hoorde niet bij het onderzoek, dus een aanvullende controle werd overbodig geacht.
Het gevolg is dat nooit is vastgesteld of het betreffende vlees inderdaad geen Beter Leven-ster had. De vraag bleef open, terwijl het product wel in het onderzoeksmateriaal terechtkwam.
Toch terug te vinden in de gegevens
Daar zit de kern van de blunder. Een keten die officieel buiten beschouwing bleef en van wie een mogelijke overtreding niet is geverifieerd, verscheen desondanks in de gepubliceerde onderzoeksgegevens.
Voor lezers van die gegevens is dat onderscheid nauwelijks te maken. Wie de cijfers bekijkt, ziet een supermarkt staan zonder te weten dat er geen controle heeft plaatsgevonden.
Wakker Dier erkent de inconsistentie
De organisatie geeft toe dat dit ongelukkig is uitgepakt. “Voor de duidelijkheid was het inderdaad beter geweest als Jumbo dan ook niet zichtbaar was geweest op de factsheet”, aldus een woordvoerder.
Daarmee erkent Wakker Dier dat de eigen werkwijze niet consequent is toegepast. Een keten deels uitsluiten en tegelijk deels tonen, levert een beeld op dat lastig te verdedigen valt.
De bredere kritiek blijft overeind
Dat betekent niet dat de hele analyse onderuitgaat. Sterke Erven stelt vast dat verschillende andere supermarkten wel degelijk vers vlees zonder Beter Leven-keurmerk in de aanbieding hadden.
De algemene uitspraak van het CBL wordt dus niet door iedere keten waargemaakt. Op dat punt heeft de dierenwelzijnsorganisatie een aanwijsbaar argument voor haar nominatie in handen.
Andere ketens houden vast aan vlees zonder keurmerk
Plus adverteerde volgens het platform in één jaar tijd 47 keer met varkenshaas zonder keurmerk. Dat is geen incident, maar een terugkerend patroon in de reclamefolders van die keten.
Ook Aldi, Lidl, Dekamarkt, Spar en Vomar bleken niet van plan volledig met die verkoop te stoppen. Daarmee blijft het verschil tussen belofte en praktijk bij meerdere ketens zichtbaar.
Jumbo mist rugdekking voor eerdere keuzes
De supermarkt verzet zich vooral tegen de manier waarop zij in deze zaak belandde. “Op stijl en overtuiging kun je van mening verschillen. Maar noem ons geen liegebeest als dat niet zo is”, zegt de woordvoerder.
Daarbij klinkt ook een verwijt. Jumbo stopte twee jaar lang met vleesaanbiedingen, maar kreeg naar eigen zeggen in die periode geen enkele steun van de dierenwelzijnsorganisatie voor die stap.
Het CBL geeft geen antwoord
“Je kan makkelijk zeggen dat het slecht is wat we doen, maar we hebben ook nooit rugdekking van ze gehad toen we het volgens hen wel goed deden”, stelt de woordvoerder.
De brancheorganisatie zelf blijft ondertussen stil. Sterke Erven vroeg het CBL herhaaldelijk om een reactie op de Liegebeest-nominatie, maar de koepel kon daar geen antwoord op geven.
Wat er op het spel staat
De zaak laat zien hoe kwetsbaar campagnes worden zodra de onderbouwing rammelt. Een terechte kritiek op een sectorbrede belofte verliest kracht wanneer de eigen methode niet consequent wordt toegepast.
Voor supermarkten geldt tegelijk dat een collectieve claim alleen standhoudt als iedere deelnemer die waarmaakt. Zolang dat niet gebeurt, blijft de discussie over vers varkensvlees en keurmerken terugkeren.
